است كه استعمال نعمت شكر مىشود نه كفران ) . توضيح اينكه نعمتهايى كه خداى تعالى به آدمى ارزانى داشته اگر انسان مورد بازخواست از آنها قرار مىگيرد ، از اين جهت نيست كه نعمتها مثلا گوشت بوده يا نان يا خرما و يا آب خنك ، و يا مثلا چشم يا گوش و يا دست و پا بوده ، بلكه از اين جهت از آنها پرسش مىشود كه خداى تعالى آنها را آفريده تا نعمت بشر باشند ، و آنها را در طريق كمال بشر و رسيدنش به قرب عبودى واسطه و وسيله كرده ، كه بيانش به طور اشاره گذشت ، و بشر را دعوت كرده كه آن نعمتها را به عنوان شكر مصرف كند ، و طورى استعمال كند كه آن استعمال شكر شمرده شود نه كفران پس آنچه از آن بازخواست مىشويم نعمت است بدان جهت كه نعمت است ، نه بدان جهت كه خوردنى يا پوشيدنى و يا اعضاى ذى قيمت بدنى است ، و معلوم است كه خود آدمى نمىتواند تشخيص دهد كه داده هاى خداى تعالى را چگونه استعمال كند تا نعمت شود ، و يا به عبارت ديگر شكر باشد نه كفران ، تنها راهنما در اين باب دين خداست كه رسول خدا ( ص ) آن را آورده ، و امامانى از اهل بيت خود را براى بيان آن دين نصب فرموده . پس برگشت سؤال از نعيم ، سؤال از عمل به دين است ، در هر حركت و سكون . و نيز اين معنا معلوم است كه سؤال از نعيم كه گفتيم سؤال از دين است سؤال از رسول خدا ( ص ) و امامان بعد از آن جناب است كه خدا اطاعتشان را واجب و پيرويشان را در سلوك الى اللَّه فريضه كرده ، و طريق سلوك الى اللَّه است ، همان استعمال نعمت است به آن نحوى كه رسول و امامان دستور داده‌اند . روايت ابى خالد كه در آن حضرت ابو جعفر ( ع ) فرمود : « تنها از آن دين حقى كه شما بر آنيد بازخواست مىكند » به همين معنا اشاره مىكند كه منظور از سؤال از نعيم ، سؤال از دين است . و دو روايت جميل و ابى حمزه كه نقل كرديم ، و در هر دو امام صادق ( ع ) فرمود : « اين امت بازخواست مىشود از نعمت رسول اللَّه ، و سپس از نعمت ائمه اهل بيتش » به اين معنا اشاره دارند كه منظور از نعيم ، رسول و امامان اهل بيت او است . و در بعضى از روايات آمده كه نعيمى كه بشر از آن بازخواست مىشود رسول اللَّه ( ص ) است كه خدا او را بر همه اهل عالم انعام كرد تا از گرداب ضلالت نجاتشان دهد . و در بعضى ديگر آمده : ولايت ما اهل بيت است ، و برگشت همه به يك معنا است ، و ولايت اهل بيت عبارت است از واجب دانستن اطاعت و پيروى آنان ، در هر