سعادت است و يا شقاوت سرگردانند . و كلمه « مبثوث » از ماده « بث » است ، كه به معناى تفرقه است ، و « فراش مبثوث » يعنى ملخهاى متفرق . * ( « وَتَكُونُ الْجِبالُ كَالْعِهْنِ الْمَنْفُوشِ » ) * كلمه « عهن » به معناى پشمى است كه رنگهاى مختلف داشته باشد ، و كلمه « منفوش » از مصدر « نفش » است ، كه به معناى شيت كردن پشم است يا با دست و يا با كمانچه حلاجى ، و يا با چيز ديگر . پس « عهن منفوش » به معناى پشم شيث شده اى است كه داراى رنگهاى مختلف باشد ، و اين تشبيه اشاره دارد به اينكه در آن روز كوه ها كه رنگهاى مختلف دارند با زلزله قيامت متلاشى ، و چون پشم حلاجى شده مىگردند . * ( « فَأَمَّا مَنْ ثَقُلَتْ مَوازِينُه فَهُوَ فِي عِيشَةٍ راضِيَةٍ » ) * اين آيه اشاره دارد به اينكه اعمال - هم مانند هر چيزى براى خود - وزن و ارزشى دارد ، و اينكه بعضى اعمال در ترازوى عملسنج سنگين است ، و آن عملى است كه نزد خداى تعالى قدر و منزلتى داشته باشد ، مانند ايمان به خدا و انواع اطاعتها ، و بعضى ديگر اينطور نيستند ، مانند كفر و انواع نافرمانيها و گناهان ، كه البته اثر هر يك از اين دو نوع مختلف است ، يكى سعادت را دنبال دارد ، و آن اعمالى است كه در ترازو سنگين باشد ، و ديگرى شقاوت را ، و ما در تفسير سوره هاى قبلى در معناى ميزان سخن گفتيم و بحث كرديم . * ( « فَهُوَ فِي عِيشَةٍ راضِيَةٍ » ) * - كلمه « عيشة » - به كسر عين - نظير كلمه « جلسة » - به كسر جيم - از مصاديق بناى « فعلة » است ، كه نوعيت را مىرساند ، مثلا جلسه به معناى نوعى نشستن است ، و عيشه به معناى نوعى زندگى كردن است ، مانند « عيشة راضية » ، يك زندگى خوش ، و اگر راضيه و خوشى را به خود عيش نسبت داد ، با اينكه صاحب عيش راضى و خشنود است ، يا از باب مجاز عقلى است ، و يا كلمه « راضيه » به معناى « ذات رضى » و تقديرش « فى عيشة ذات رضى » است ، يعنى در عيشى رضايت بخش . * ( « وَأَمَّا مَنْ خَفَّتْ مَوازِينُه فَأُمُّه هاوِيَةٌ » ) * ظاهرا مراد از « هاويه » جهنم است ، و نامگذارى جهنم به هاويه از اين جهت باشد كه اين كلمه از ماده « هوى » گرفته شده ، كه به معناى سقوط است ، مىفرمايد : كسى كه ميزانش سبك باشد سرانجامش سقوط به سوى اسفل سافلين است ، هم چنان كه در جاى ديگر فرمود : « ثُمَّ رَدَدْناه أَسْفَلَ سافِلِينَ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا » « 1 » .

--> ( 1 ) سپس او را به پايينترين مرحله باز گردانديم . مگر كسانى كه ايمان آورده‌اند . سوره تين ، آيه 5 و 6 .