تهديد آينده بر مىآيد اين جمله تهديد به مرگ و بعث است ، و خطاب در آن به رسول خدا ( ص ) است . و بعضى « 1 » گفته‌اند : خطاب در آن به طريق به كار بردن التفات به جنس انسان است ، تا تشديد بيشترى كرده باشد . ولى ظهور آيه در معناى اول بيشتر است . * ( « أَ رَأَيْتَ الَّذِي يَنْهى عَبْداً إِذا صَلَّى أَ رَأَيْتَ إِنْ كانَ عَلَى الْهُدى أَوْ أَمَرَ بِالتَّقْوى أَ رَأَيْتَ إِنْ كَذَّبَ وَتَوَلَّى أَ لَمْ يَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّه يَرى » ) * اين شش آيه جنبه مثل دارد ، و مىخواهد به عنوان نمونه چند مصداق از انسان طاغى را ذكر كند ، و نيز به منزله زمينه چينى است براى تهديد صريحى كه بعدا به عقاب نموده ، عقاب كسانى كه از اطاعت او نهى مىكنند ، و نيز زمينه است براى امر به عبادتش . و مراد از « عبدى كه نماز مىخواند » به طورى كه از آخر آيات بر مىآيد رسول خدا ( ص ) است ، چون در آخر آيات آن جناب را از اطاعت آن شخص نهى نموده ، امر به سجده اش و به نزديك شدنش مىفرمايد . و بنا بر اين فرض كه سوره مورد بحث اولين سوره نازل شده از قرآن باشد ، و نيز بنا بر اينكه از اول تا به آخر سوره يكباره نازل شده باشد ، سياق اين آيات دلالت دارد بر اينكه رسول خدا ( ص ) قبل از نزول قرآن نماز مىخوانده ، و همين معنا دلالت دارد بر اينكه آن جناب قبل از رسيدنش به مقام رسالت با نزول قرآن ، يعنى قبل از حادثه بعثت از انبيا بوده . ولى بعضى « 2 » گفته‌اند كه : نماز قبل از بعثت آن جناب نماز واجب نبوده ، و به طورى كه از اخبار بر مىآيد نمازهاى واجب در شب معراج واجب شده ، و در سوره اسراء فرموده : « أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ » « 3 » . اما اين سخن درست نيست ، براى اينكه آنچه از داستان شب معراج مسلم است ، و روايات معراج بر آن دلالت دارد ، تنها اين است كه نمازهاى پنجگانه يوميه در آن شب با شكل خاص خود يعنى دو ركعت دو ركعت واجب شد ، و هيچ دلالتى ندارد بر اينكه قبل از آن شب به صورت ديگر تشريع نشده بود ، بلكه در بسيارى از آيات سوره هاى مكى و از آن جمله سوره هايى كه قبل از سوره اسراء نازل شده ، نظير سوره مدثر و مزمل و غير آن دو سخن از نماز كرده ، و به

--> ( 1 ) روح المعانى ، ج 30 ، ص 182 . ( 2 ) روح المعانى ، ج 30 ، ص 183 . ( 3 ) نماز را در هنگام ظهر تا تاريكى شب و هنگام فجر به پا بدار . سوره اسرى ، آيه 78 .