بيان آيات اين سوره مساله بعث و جزا را ياد آور شده ، مطلب را از راه خلقت انسان در بهترين تقويم ، و سپس اختلاف افراد انسان در بقا بر فطرت اولى و خارج شدن از آن ، و در نتيجه تنزلش تا اسفل سافلين را بيان نموده ، در آخر خاطر نشان مىكند كه به حكم حكمت الهى واجب است كه بين دو طايفه در دادن جزا فرق گذاشت ، و پاداش هر دو نبايد يكسان باشد . و اين سوره مكى است ، هر چند كه مىتواند مدنى هم باشد ، مؤيد مكى بودنش سوگند به * ( « وَهذَا الْبَلَدِ الأَمِينِ » ) * است هر چند كه اين نيز صريح نيست در اينكه سوره در مكه نازل شده ، چون احتمال دارد سوگند به شهر مكه بعد از هجرت آن حضرت و مراجعتش به مكه نازل شده باشد . * ( « وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ وَطُورِ سِينِينَ وَهذَا الْبَلَدِ الأَمِينِ » ) * بعضى « 1 » از مفسرين گفته‌اند : مراد از كلمه « تين » ( انجير ) و « زيتون » دو ميوه معروف است ، كه خداى تعالى به آنها سوگند ياد كرده ، به خاطر اينكه در آنها فوايد بسيار زيادى و خواص و منافعى سراغ داشته . ولى بعضى « 2 » ديگر گفته‌اند : منظور از تين ، كوهستانى است كه دمشق بر بلندى آن واقع شده ، و منظور از زيتون كوهستانى است كه بيت المقدس بر بالاى يكى از كوه هايش بنا شده ، و اطلاق نام دو ميوه انجير و زيتون بر اين دو كوه شايد براى اين بوده كه اين دو ميوه در اين دو منطقه مىرويد ، و سوگند خوردن به اين دو منطقه هم شايد به خاطر اين بوده كه عده بسيارى از انبيا در اين دو نقطه مبعوث شده‌اند . و بعضى ديگر احتمالهايى ديگر داده‌اند . و مراد از * ( « طُورِ سِينِينَ » ) * ، كوهى است كه در آن خداى تعالى با موسى بن عمران تكلم كرد ، كه « طور سيناء » هم ناميده مىشود ، و مراد از * ( « هذَا الْبَلَدِ الأَمِينِ » ) * مكه مشرفه است ، و بلد امينش خواند ، چون امنيت يكى از خواصى است كه براى حرم تشريع شده ، و هيچ جاى ديگر دنيا چنين حكمى برايش تشريع نشده ، و اين حرم سرزمينى است كه خانه كعبه در آن واقع است ، و خداى تعالى در باره آن فرموده : « أَ وَلَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنا حَرَماً آمِناً » « 3 » ، و نيز در

--> ( 1 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 510 . ( 2 ) روح المعانى ، ج 30 ، ص 173 . ( 3 ) مگر نديدند كه ما حرمى ايمن درست كرديم . سوره عنكبوت ، آيه 67 .