سوگند مىخورم به اين واقعيات متفرق كه هم در خلقت و هم در اثر متفرقند ، به اينكه مساعى شما نيز هم از نظر نفس عمل ، و هم از نظر اثر مختلفند ، بعضى عنوان اعطاء و تقوى و تصديق را دارد ، و اثرش هم خاص به خودش است ، و بعضىها عنوان بخل و استغناء و تكذيب دارد و اثرش هم مخصوص خودش است . * ( « فَأَمَّا مَنْ أَعْطى وَاتَّقى وَصَدَّقَ بِالْحُسْنى » ) * و مراد از « اعطاء » انفاق مال در راه رضاى خداست ، به دليل اينكه در مقابلش بخل را آورده ، كه ظهور در امساك از انفاق مال دارد ، و نيز به دليل اينكه دنبالش مىفرمايد : * ( « وَما يُغْنِي عَنْه مالُه إِذا تَرَدَّى » ) * و جمله * ( « وَاتَّقى » ) * به منزله تفسيرى است براى اعطاء ، و مىفهماند كه مراد از اعطاء ، اعطاى بر سبيل تقواى دينى است . * ( « وَصَدَّقَ بِالْحُسْنى » ) * - كلمه « حسنى » صفتى است كه در جاى موصوف خود نشسته ، و ظاهرا موصوفش وعده باشد ، و تقدير كلام « و صدق بالعدة الحسنى » باشد ، و مراد از « عده » وعده ثوابى است كه خداى تعالى در مقابل انفاق به انگيزه رضاى او داده ، انفاقى كه تصديق قيامت و ايمان بدان باشد ، كه لازمه چنين انفاق و چنين تصديقى ، تصديق به وحدانيت خداى تعالى در ربوبيت و الوهيت نيز هست ، و همچنين مستلزم ايمان به رسالت رسولان هم هست ، چون رسالت تنها راه رسيدن و ابلاغ وعده ثواب او است . و حاصل دو آيه اين است كه : كسى كه مؤمن به خدا و به رسول او و به روز جزا باشد ، و مال خود را به خاطر خدا و تحصيل ثواب او انفاق كند ، ثوابى كه به زبان رسولش وعده اش را داده ( ما چنين و چنانش مىكنيم ) به او مىدهيم . * ( « فَسَنُيَسِّرُه لِلْيُسْرى » ) * كلمه « تيسير » به معناى تهيه كردن و آماده نمودن است ، و كلمه « يسرى » به معناى خصلتى است كه در آن آسانى باشد و هيچ دشوارى نداشته باشد ، و اگر تهيه كردن را توصيف كرد به آسانى ، در حقيقت نوعى مجاز گويى شده ، پس منظور از آن اين است كه توفيق اعمال صالحه را به او بدهد ، و انجام اين گونه اعمال را برايش آسان سازد ، به طورى كه هيچ گونه دشوارى در آن نباشد ، و يا منظور اين است كه او را آماده حياتى سعيد كند ، حياتى نزد پروردگارش ، حياتى بهشتى ، و به اين نحو آماده اش كند كه توفيق اعمال صالحى را به او بدهد . و وجه دوم ، هم به ذهن نزديكتر است و هم انطباقش با وعده هايى كه از قرآن معهود ما است منطبقتر .