كرد مكه را شهر امن قرار دهد : « وَإِذْ قالَ إِبْراهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ آمِناً » « 1 » . و نكره آوردن كلمه « والد - پدرى » به منظور تعظيم و بزرگداشت آن پدر بوده ، و اگر نفرمود : « و والد و من ولد - و پدرى و فرزندى كه پديد آورد » ، و به جايش فرمود : « * ( وَوالِدٍ وَما وَلَدَ ) * - و پدرى و آنچه پديد آورد » ، براى اين بود كه آن فرزند را مدح نموده ، بفهماند فرزندى عجيب بوده ، نظير آيه « وَاللَّه أَعْلَمُ بِما وَضَعَتْ » « 2 » كه در پاسخ به مادر مريم كه گفت من دختر زاييدم فرمود : خدا بهتر مىدانست كه چه زاييده ، با اينكه مىتوانست بفرمايد : خدا بهتر مىداند كه دختر زاييده ، ولى عبارت « چه زاييده » عظمت و اهميت آن طفل را مىرساند . و معناى آيه مورد بحث هم اين است كه : سوگند مىخورم به پدرى عظيم الشان كه ابراهيم باشد ، و به آنچه برايش متولد شد ، يعنى پسرى عجيب كه امرى شگفتآور و اثرى مبارك داشت ، و آن اسماعيل پسرش بود ، سوگند به اين دو تن كه بانيان اين شهر بودند ، در نتيجه مفاد آيات سه گانه سوگند به مكه معظمه و به رسول خدا ( ص ) است ، كه در آن شهر مىزيست ، و به ابراهيم و اسماعيل است ، كه بنيانگذار آن شهر بودند . ولى بعضى « 3 » از مفسرين گفته‌اند : مراد از « والد » ، ابراهيم ( ع ) و مراد از « ما ولد » تمامى اولاد عرب او است ، ولى اين نظريه درست نيست ، براى اينكه بسيار بعيد است كه خداى تعالى پيغمبر اسلام و ابراهيم ( عليهما السلام ) را با امثال ابو لهب و ابو جهل و ساير پيشوايان كفر در سوگند خود جمع نموده ، در سياقى واحد به همه سوگند ياد كند ، با اينكه خود ابراهيم ( ع ) از كسانى كه پيرويش نكنند و دين توحيد را نپذيرند بيزارى جسته بود ، و به حكايت قرآن كريم از خداى تعالى درخواست كرده بود كه « وَاجْنُبْنِي وَبَنِيَّ أَنْ نَعْبُدَ الأَصْنامَ رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ كَثِيراً مِنَ النَّاسِ فَمَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّه مِنِّي وَمَنْ عَصانِي فَإِنَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ » « 4 » . پس كسى كه منظور از « ما ولد » را اولاد ابراهيم گرفته ناگزير است كلام خود را تخصيص بزند ، و بگويد منظورم از اولاد ابراهيم خصوص مسلمانان از ايشان است ، هم چنان

--> ( 1 ) سوره ابراهيم ، آيه 35 . ( 2 ) سوره آل عمران ، آيه 36 . ( 3 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 493 . ( 4 ) و مرا و فرزندانم را از اينكه بتها را بپرستيم دور بدار ، پروردگارا اينها بسيارى از مردم را گمراه كردند ، پس هر كس مرا پيروى كند او از من است ، و هر كس نافرمانيم كند تو غفور و رحيمى . سوره ابراهيم ، آيه 36 .