و جهنم را حاضر سازند ( مال ) دردى از شما را دوا نمىكند ، در آن روز انسان همه چيز را مىفهمد اما چه وقت فهميدن است ؟ ! ( 23 ) . مىگويد اى كاش براى امروز چيزى از پيش فرستاده بودم ( 24 ) . آرى عذاب آن روز آن چنان سخت است كه هيچ كس دشمن خود را به چنان عذابى شكنجه نكرده ( 25 ) . و كنده و زنجير آن را به پاى كسى نبسته ( 26 ) . تو اى جان با ايمان ( 27 ) . خشنود و پسنديده به سوى پروردگارت باز گرد ( 28 ) . و به صف بندگان من درآى ( 29 ) . و به بهشت من در آى ( 30 ) . بيان آيات در اين سوره تعلق به دنيا بدان جهت كه طغيان و كفران به دنبال دارد ، مذمت شده ، و اهل دنيا را به شديدترين عذاب دنيا و آخرت تهديد نموده ، روشن مىسازد كه انسان به خاطر كوتاه فكريش خيال مىكند اگر خدا به او نعمتى داده به خاطر آن است كه نزد خدا كرامت و احترامى دارد ، و آنكه مبتلا به فقر و فقدان است ، به خاطر اين است كه در درگاه خدا خوار و بىمقدار است ، ولى به خاطر پندار غلطش هر فساد و طغيانى را مرتكب مىشود ، و آن پندار غلط را روپوش و رفوى خطاهاى خود مىكند ، و دومى هم به خاطر آن پندار غلطش كفر مىگويد ( و به هر ذلتى تن مىدهد ) و حال آنكه امر بر او مشتبه شده ، بلكه اگر قدرت و ثروت دارد و اگر مبتلا به فقر و تنگى معاش است ، همه به منظور امتحان الهى است ، تا روشن كند چه چيز از دنيايش براى آخرتش از پيش مىفرستد . پس قضيه به آن صورت كه انسان توهم مىكند و به زبان هم جارى مىسازد نيست ، بلكه به صورتى است كه به زودى در قيامت كه حساب و جزا به پا مىشود ، روشن مىسازد كه آنچه به او رسيد چه فقر و ناتوانى و چه ثروت و قدرت همه امتحان بود ، كه او مىتوانست از دنيايش براى آخرتش گرفته ، از پيش بفرستد ، ولى نفرستاد ، و عذاب آخرت را بر ثوابش ترجيح داد ، پس از ميان همه مردم دنيا كسى به سعادت زندگى آخرت نمىرسد ، مگر نفس مطمئنه و كسى كه دلش به پروردگارش گرم است و تسليم امر او است ، و در نتيجه