بعضى « 1 » از مفسرين گفته‌اند : خطاب در آيه به خصوص كفار است ، و به هر حال چه به عموم بشر باشد و چه به خصوص كفار ، سياق كلام ، سياق عتاب است ، و التفات از غيبت ( هر كس تزكى كند رستگار مىشود ) به خطاب ( شما چنين و چنان مىكنيد ) براى تاكيد به مطلب ، و رو در رو سخن گفتن است . * ( « وَالآخِرَةُ خَيْرٌ وَأَبْقى » ) * كلمه « ابقى - باقىتر » معمولا در مقايسه بين دو چيز استعمال مىشود كه عمر يكى بلندتر از ديگرى باشد ، مىگويند اين باقىتر و با دوامتر است ، و زندگى آخرت چنين نيست كه از زندگى دنيا با دوامتر باشد ، بلكه زندگى آخرت الى الابد باقى است ، پس اين سؤال پيش مىآيد كه چرا در اين آيه فرموده زندگى آخرت باقىتر و بهتر است . جواب اين است كه : مقام آيه مقام ترجيح دادن يكى از دو زندگى دنيا و آخرت بر ديگرى است ، و در اين ترجيح همين مقدار كافى است كه آخرت خوبتر و باقىتر نسبت به دنيا باشد ، و براى ترجيح لازم نيست كه زندگى آخرت ابدى هم باشد ، هر چند كه ابدى و باقى هم هست . * ( « إِنَّ هذا لَفِي الصُّحُفِ الأُولى صُحُفِ إِبْراهِيمَ وَمُوسى » ) * كلمه « هذا » اشاره است به مطلبى كه از آيه * ( « قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى » ) * تا تمام چهار آيه بيان مىكرد ، مىفرمايد آنچه گفته شد در صحف اولى هم گفته بوديم . ولى بعضى « 2 » از مفسرين گفته‌اند كلمه مذكور اشاره است به مضمون آيه اخرى كه مىفرمود : « آخرت بهتر و باقىتر است » . بعضى « 3 » از مفسرين در اين آيه گفته‌اند قرآن كريم نخست فرموده اين مطالب در صحف اولى بود ، و بعد آن را بيان نموده ، مىفرمايد : منظورم صحف ابراهيم و موسى است ، و اينكه اين اجمال و تفصيل احترام و بزرگداشتى از آن صحف است بر كسى پوشيده نيست . بحث روايتى در تفسير عياشى از عقبة بن عامر جهنى روايت آورده كه گفت : وقتى آيه « فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ » نازل شد ، رسول خدا ( ص ) فرمود : اين ذكر را در

--> ( 1 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 476 . ( 2 و 3 ) روح المعانى ، ج 30 ، ص 111 .