رواياتى رسيده كه منظور از « تزكى » دادن زكات فطره و خواندن نماز عيد است ، و اين را هم مىدانيم كه روزه و توابعش كه يكى زكات فطره است و همچنين نماز عيد ، بعد از هجرت در مدينه تشريع شده نتيجه مىگيريم كه آيات ذيل سوره در مدينه نازل شده ، پس سوره مورد بحث مشتمل است بر آيات مكى و مدنى هر دو ، و اين با رواياتى كه مىگويد اين سوره مكى است منافاتى ندارد ، براى اينكه مىتوان آن را حمل كرد به اينكه منظور صدر سوره است . * ( « سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى » ) * در اين آيه به رسول خدا ( ص ) دستور مىدهد اسم پروردگار خود را تقديس و تنزيه كند ، و از اينكه نفرمود پروردگارت را تنزيه كن ، فرمود اسم پروردگارت را تنزيه كن - و ظاهر لفظ « اسم » كلمه اى است كه بر مسمى دلالت كند - و كلمه هم جايش در زبان است ، مىفهميم كه منظور اين است كه : هر وقت نام پروردگارت را به زبان مىآورى نام چيز ديگرى از قبيل آلهه و شركا و شفعا كه خدا از آن منزه است با آن كلمه به زبان ميار ، و نسبت ربوبيت به آنها مده يعنى امورى كه از شؤون ربوبيت است و مختص به خداى تعالى است ، از قبيل خلقت ، ايجاد ، رزق ، احياء ، اماته ، و امثال آن را به غير خدا نسبت مده . و يا معنايش اين است كه : امورى كه لايق ساحت مقدس خداى تعالى نيست از قبيل عجز ، جهل ، ظلم ، غفلت و نظائر آن از هر صفت نقص و عيب را به خدا منسوب مكن . و كوتاه سخن اينكه : تنزيه نام خدا اين است كه وقتى سخن از خدا مىرود بايد كلام از ذكر امورى كه مناسب با ذكر او نيست خالى باشد ، اين تنزيه خدا در مرحله زبان و سخن است كه بايد با تنزيه او در مرحله عمل موافق باشد و لازمه اين تنزيه توحيد كامل و نفى شرك جلى است ، و شرك جلى درست عكس توحيد است ، و شخص مشرك نه تنها خداى تعالى را منزه از نواقص مذكور نمىداند ، بلكه از شنيدن نام خدا به تنهايى ناراحت مىشود ، و دو آيه زير بر اين معنا ناطق است : « وَإِذا ذُكِرَ اللَّه وَحْدَه اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالآخِرَةِ وَإِذا ذُكِرَ الَّذِينَ مِنْ دُونِه إِذا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ » « 1 » ، « وَإِذا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِي الْقُرْآنِ وَحْدَه وَلَّوْا عَلى أَدْبارِهِمْ نُفُوراً » « 2 » .

--> ( 1 ) و چون خدا به تنهايى نامش برده مىشود آنهايى كه به آخرت ايمان ندارند دلهايشان متنفر مىشود ، و چون نام خدايانى كه به جاى خداى تعالى مىپرستند برده شود بشاش و خشنود مىگردند . سوره زمر ، آيه 45 . ( 2 ) و چون نام پروردگارت به تنهايى در قرآن برده مىشود از شدت تنفر پشت مىكنند و مىروند . سوره اسرى ، آيه 46 .