آورد ، براى اين بود كه به اصطلاح ادبيات ، قصر قلب كرده باشد ، و معناى آن اين شود : پس امروز كسانى كه ايمان آوردند به كفار مىخندند ، نه اينكه كفار به مؤمنين بخندند هم چنان كه در دنيا مىخنديدند . * ( « عَلَى الأَرائِكِ يَنْظُرُونَ هَلْ ثُوِّبَ الْكُفَّارُ ما كانُوا يَفْعَلُونَ » ) * « ثواب » « 1 » در اصل به معناى مطلق جزا بوده ، چه كيفر و چه پاداش ، ولى بعدها استعمالش در خصوص پاداش غلبه يافته است ، و جمله « على الارائك » خبر بعد از خبر است براى مبتداى * ( « الَّذِينَ آمَنُوا » ) * و جمله * ( « يَنْظُرُونَ » ) * خبر سوم آن است ، و جمله * ( « هَلْ ثُوِّبَ . . . » ) * مربوط به جمله * ( « يَنْظُرُونَ » ) * و قائم مقام مفعول آن است « 2 » . و معناى آيه اين است كه آنهايى كه ايمان آوردند بر بالاى تختهايى در حجله قرار دارند ، و به كيفر كفار تماشا مىكنند ، كيفرى كه به جرم افعال نكوهيده بدان مبتلا شدند ، كه يكى از آن افعال مسخره كردن و خنديدن به مؤمنين بود ، و به اين اكتفاء ننموده وقتى نزد هم فكران خود برمىگشتند خوشحالى مىكردند كه من چنين و چنان كردم ، و تازه مؤمنين را گمراه مىخواندند . بحث روايتى در تفسير قمى در ذيل آيه * ( « وَفِي ذلِكَ فَلْيَتَنافَسِ الْمُتَنافِسُونَ » ) * امام ( ع ) فرموده : تنافس و مسابقه در آن ثوابهايى كه ما وعده داديم و مؤمنين در طلب آنند « 3 » . و در مجمع البيان در ذيل آيه « وَإِذا مَرُّوا بِهِمْ يَتَغامَزُونَ » مىگويد : بعضى گفته‌اند اين آيه در شان على بن ابى طالب ( و دفاع از آن جناب ) نازل شده ، و جريان از اين قرار بوده كه روزى آن جناب با چند نفر از مسلمانان نزد رسول خدا ( ص ) مىآمدند ، منافقين ايشان را مسخره كردند و خنديدند ، و به يكديگر اشاره ها كرده سپس نزد همفكران خود برگشته و گفتند : ما امروز اصلع ( كسى كه جلو سرش مو ندارد ، و منظورشان على ، ع ) را ديديم و به او خنديديم . بدنبال اين جريان بود كه اين آيه نازل شد در

--> ( 1 ) كلمه « ثواب » چون « سلام » مصدر باب تفعيل است ، « مترجم » . ( 2 ) به عبارت ساده تر به جاى اينكه بفرمايد « ينظرون ثواب الكفار » ، و خود مفعول را بياورد ، جمله استفهاميه اى را جانشين آن كرده است ، « مترجم » . ( 3 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 411 ، ط نجف .