قَوْمِ أَوْفُوا الْمِكْيالَ وَالْمِيزانَ بِالْقِسْطِ وَلا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ وَلا تَعْثَوْا فِي الأَرْضِ مُفْسِدِينَ » « 1 » ، و ما در تفسير همين آيه در سوره هود بحث كرديم كه چرا كمفروشى ، افساد در زمين است . * ( « الَّذِينَ إِذَا اكْتالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ وَإِذا كالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ » ) * مصدر « اكتيال » كه فعل « اكتالوا » از آن مشتق است ، وقتى با حرف « من » متعدى مىشود به معناى كيل گرفتن از مردم ( و يا به عبارتى ، خريدن كالا با كيل تمام است ) ، و اگر با حرف « على » متعدى شود به معناى ضرر . ( و يا دادن جنس به مردم به كيل ناقص ) است « 2 » . و اما كلمه « كيل » كه مصدر فعل « كالوا » است به معناى كيل دادن به مردم است ، ( كه خود من ترازو دارم ) وقتى گفته مىشود . « كاله الطعام و وزنه » معنايش اين است كه كالاى مردم را وزن وكيل كرد ، چيزى كه هست از ميان همه طوائف عرب ، اهل حجاز براى رساندن اين معنا مىگويند : « كاله الطعام و وزنه » و ساير طوائف عرب مىگويند : « كال له الطعام و وزن له - طعام و كالا را براى او كيل وزن كرد » . و قرآن كريم به طورى كه مجمع البيان « 3 » گفته به لغت اهل حجاز نازل شده ، و كلمه « استيفاء » كه فعل « يستوفون » مشتق از آن است به معناى گرفتن حق بطور تمام و كامل است ، و كلمه « اخسار » به معناى افكندن ديگران در خسارت است . و معناى آيه اين است كه : وقتى از مردم ، كالايى مىگيرند حق خود را به تمام و كمال دريافت مىكنند ، ولى وقتى مىخواهند كالايى به مردم بدهند به كيل يا وزن ناقص مىدهند ، و مردم را به خسران و ضرر مىاندازند . پس مضمون مجموع دو آيه يك مذمت است ، و آن اين است كه مطففين حق را براى خود رعايت مىكنند ، ولى براى ديگران رعايت نمىكنند . و به عبارتى ديگر حق را براى ديگران آن طور كه براى خود رعايت مىكنند رعايت نمىنمايند ، و اين خود باعث تباهى اجتماع انسانى است كه اساس آن بر تعادل حقوق متقابل است ، و اگر اين تعادل از بين برود و فاسد شود همه چيز فاسد مىشود .

--> ( 1 ) اى مردم من ، به كيل و وزن وفا كنيد ، و عدالت را در ميزان رعايت كنيد ، و اموال مردم را به بخس مخوريد ، و در زمين افساد و طغيان مورزيد . سوره هود ، آيه 84 . ( 2 ) كه در هر دو صورت ترازودار ديگرى است ، در صورت اول كه خريدارم ، مىخواهم كيل مرا چرب بكشد ، و در صورت دوم كه فروشنده‌ام مىخواهم خشك بكشد . « مترجم » . ( 3 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 451 .