و كلمه « افق مبين » به معناى ناحيه ظاهر است ، و ظاهرا اشاره باشد به آيه « وَهُوَ بِالأُفُقِ الأَعْلى » « 1 » . و معناى آن اين است كه سوگند مىخورم كه رسول اللَّه ( ص ) جبرئيل را قبلا هم ديده بود ، و جبرئيل آن زمان در افق مبين ، و ناحيه ظاهر قرار داشت ، و آن همان افق اعلى است ، افقى كه بلندتر از ساير افقها است ، البته بلندى به آن معنايى كه مناسب با عالم ملائكه است . و بعضى « 2 » گفته‌اند : معنايش اين است كه : رسول خدا ( ص ) ، جبرئيل را به صورت اصليش در آنجا كه خورشيد طلوع مىكند كه همان افق اعلى از ناحيه مشرق است ديده بود . ليكن اين حرف درست نيست ، به دليل اينكه از لفظ آيه دليلى بر آن وجود ندارد ، و مخصوصا دليلى كه دلالت كند بر اينكه جبرئيل را به صورت اصليش ديده وجود ندارد ، حال جبرئيل بهر صورتى كه تمثل كرده باشد ، به نظر مىرسد اين مفسر نظريه خود را از بعضى روايات گرفته كه مىگويد رسول خدا ( ص ) جبرئيل را در اول بعثت بين زمين و آسمان ديد ، كه بر تختى نشسته ، و اگر اين باشد ديگر صورت اصلى نبوده بلكه به اين شكل در آمده . * ( « وَما هُوَ عَلَى الْغَيْبِ بِضَنِينٍ » ) * كلمه « ضنين » صفت مشبهه از ماده « ضن » است ، كه به معناى بخل است ، مىفرمايد رسول خدا ( ص ) به هيچ چيز از آنچه به او وحى مىشود بخل نمىورزد ، و چيزى را از كسى كتمان و پنهان نمىكند و تغيير و تبديل نمىدهد ، و وحى را نه همه اش و نه بعضى از آن را به چيز ديگر تبديل نمىكند ، بلكه همانطور كه به او تعليم داده به مردم تعليم مىدهد ، و آنچه را مامور به تبليغش شده تبليغ مىكند . * ( « وَما هُوَ بِقَوْلِ شَيْطانٍ رَجِيمٍ » ) * در اين آيه ، استناد قرآن به القائات شيطانى را نفى مىكند ، و با اين نفى جنون هم نفى مىشود ، براى اينكه آنچه نفى شده اعم از جنون است چون كلمه شيطان به معناى شرير است كه ابليس هم يكى از آن شريرها است و ذريه او نيز مصاديقى از شرير ، و اشرار جن هم مصاديقى از آن هستند ، در قرآن هم شيطان رجيم تنها به ابليس اطلاق نشده ، در مورد ساير

--> ( 1 ) سوره نجم ، آيه 7 . ( 2 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 446 .