اضافه نموده كه به معناى نزاهت و طهارت است ، و اين را هم تاييد انبياء خوانده . و اگر آيه سوره قدر را ضميمه اين آيات كنيم معلوم مىشود نسبتى كه روح مضاف در اين آيات با روح مطلق در سوره قدر دارد ، نسبتى است كه افاضه به مفيض و سايه به چيزى كه به اذن خدا صاحب سايه شده است دارد . و همچنين روحى كه متعلق به ملائكه است ، از افاضه روح به اذن خداست ، و اگر در مورد روح ملك تعبير به تاييد و نفخ نفرموده ، و در مورد انسان اين دو تعبير را آورده ، در مورد ملائكه فرموده : « فَأَرْسَلْنا إِلَيْها رُوحَنا » و يا فرموده : « قُلْ نَزَّلَه رُوحُ الْقُدُسِ » « 1 » ، و يا فرموده : « نَزَلَ بِه الرُّوحُ الأَمِينُ » « 2 » ، براى اين بود كه ملائكه با همه اختلافى كه در مراتب قرب و بعد از خداى تعالى دارند ، روح محضند ، و اگر احيانا به صورت جسمى به چشم اشخاصى در مىآيند تمثلى است كه به خود مىگيرند ، نه اينكه به راستى جسم و سر و پايى داشته باشند ، هم چنان كه مىبينيم در داستان مريم ( ع ) مىفرمايد : « فَأَرْسَلْنا إِلَيْها رُوحَنا فَتَمَثَّلَ لَها بَشَراً سَوِيًّا » « 3 » ، و ما در سابق يعنى در ذيل همين آيه بحثى در باره تمثيل داشتيم . به خلاف انسان كه روح محض نيست بلكه موجودى است مركب از جسمى مرده ، و روحى زنده ، پس در مورد او مناسب همان است كه تعبير به نفخ ( دميدن ) بكند ، هم چنان كه در مورد آدم فرمود : « فَإِذا سَوَّيْتُه وَنَفَخْتُ فِيه مِنْ رُوحِي » « 4 » . و همانطور كه اختلاف روح در خلقت فرشته و انسان باعث شد تعبير مختلف شود ، و در مورد فرشته به نفخ تعبير نياورد ، همچنين اختلافى كه در اثر روح يعنى حيات هست كه از نظر شرافت و خست مراتب مختلفى دارد ، باعث شده كه تعبير از تعلق آن مختلف شود ، يك جا تعبير به نفخ كند ، و جاى ديگر تعبير به تاييد نمايد ، و روح را داراى مراتب مختلفى از نظر اختلاف اثرش بداند . آرى يك روح است كه در آدميان نفخ مىشود ، و در باره اش مىفرمايد : « وَنَفَخْتُ فِيه مِنْ رُوحِي » ، و روحى ديگر به نام روح تاييد كننده است ، كه خاص مؤمن است ، و در

--> ( 1 ) بگو آن را روح القدس نازل كرده . سوره نحل ، آيه 102 . ( 2 ) روح الأمين آن را نازل كرده است . سوره شعراء ، آيه 193 . ( 3 ) ما روح خود را به سوى مريم فرستاديم ، و او در برابر وى به صورت بشرى تمام عيار مجسم شد . سوره مريم ، آيه 17 . ( 4 ) هنگامى كه كار آن را به پايان رساندم و در او از روح خود دميدم . سوره حجر ، آيه 29 .