است كه آن را با زبان تو بيان كنيم . و در عبارتى ديگر آمده « بر ما است كه آن را بر تو بخوانيم » ، و لذا رسول خدا ( ص ) از آن به بعد هر وقت جبرئيل مىآمد ، سر به زير مىانداخت . و در روايتى ديگر آمده - هر وقت جبرئيل مىرفت طبق وعده اى كه خدا داده بود شروع به خواندن مىكرد « 1 » . و در همان كتاب است كه ابن منذر و ابن مردويه ، از ابن عباس روايت كرده‌اند كه گفت : رسول خدا ( ص ) چنين بود كه هر وقت ( آياتى از ) قرآن بر او نازل مىشد ، در خواندنش عجله مىكرد ، تا آن را حفظ كند ، پس اين آيه نازل شد كه « لا تُحَرِّكْ بِه لِسانَكَ » ، و رسول خدا ( ص ) نمىدانست چه وقت سوره اى كه نازل شده تمام مىشود ، تا آنكه آيه « بِسْمِ اللَّه الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » نازل مىشد ، آن وقت مىفهميد سوره قبلى تمام ، و سوره بعدى شروع شده است « 2 » . مؤلف : در معناى اول حديث در مجمع البيان رواياتى از ابن جبير و در معناى همه روايت رواياتى ديگر وارد شده « 3 » ، و ما در سابق گفتيم كه انطباق اين معنا با آيات مورد بحث روشن نيست . و در تفسير قمى در ذيل آيه * ( « كَلَّا بَلْ تُحِبُّونَ الْعاجِلَةَ » ) * آمده كه معصوم فرمود : عاجله همين دنياى حاضر است و * ( « وَتَذَرُونَ الآخِرَةَ » ) * ، يعنى رها مىكنيد آخرت را . و فرموده « ناضرة » در * ( « وُجُوه يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ » ) * ، يعنى نورانى و معناى نظر كردن به وجه اللَّه در * ( « إِلى رَبِّها ناظِرَةٌ » ) * نظر كردن به رحمت و نعمت خداست « 4 » . و در عيون در باب « آنچه از اخبار توحيد از حضرت رضا رسيده » به سندى كه به ابراهيم بن ابى محمود دارد ، روايت كرده كه گفت : على بن موسى الرضا ( ع ) در معناى آيه * ( « وُجُوه يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ إِلى رَبِّها ناظِرَةٌ » ) * فرمود : يعنى چهره هايى كه در آن روز نورانى است ، و منتظر ثواب پروردگارش است « 5 » . مؤلف : اين روايت در كتاب توحيد « 6 » و احتجاج « 7 » و مجمع « 8 » از على ( ع ) نقل

--> ( 1 و 2 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 289 . ( 3 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 397 . ( 4 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 397 . ( 5 ) عيون ، ج 1 ، ص 114 ، ط قم . ( 6 ) توحيد صدوق ، ص 116 ، ح 19 ، چاپ جامعه مدرسين . ( 7 ) احتجاج ، ج 2 ، ص 409 ، ط بيروت . ( 8 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 398 .