بحث روايتى در تفسير قمى در روايت ابى الجارود از امام باقر ( ع ) آمده كه در تفسير آيه * ( « إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنى مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَنِصْفَه وَثُلُثَه » ) * فرمود : رسول خدا ( ص ) اين عمل را انجام داد ، و مردم را به آن بشارت داد ، ولى بر آنان دشوار آمد و * ( « عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوه » ) * ، و خداى تعالى دانست كه ضبط يك سوم و نصف و دو سوم براى مردم دشوار است ، يك مسلمان نيمه شب از خواب برمىخيزد ، در حالى كه نمىداند ( شب در اين فصل ) ، چه ساعتى نصف يا ثلثان مىشود ، و چه بسا براى درك آن ساعتهاى معين تا به صبح بيدار بماند . لذا خداى تعالى اين آيه را نازل كرد : * ( « إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ ) * . . . * ( عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوه » ) * و فرمود : خدا مىداند كه شما نمىتوانيد نصف و ثلث را به دست بياوريد . و لذا اين آيه شريفه آن حكم را نسخ كرد ، * ( « فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ » ) * و بدانيد كه هيچ پيغمبرى نيامده مگر اينكه نماز شب را در خلوت مىخواند ، و هيچ پيغمبرى اين نماز شب را در اول شب بجا نمىآورد « 1 » . مؤلف : حاصل روايت اين است كه صدر سوره نماز شب را واجب كرده ، و ذيلش آن را نسخ كرده . البته قريب به اين معنا از طرق اهل سنت هم از ابن عباس و غيره روايت شده كه ما در بيان سابقمان درباره نسخ صحبت كرديم . و در مجمع البيان است كه حاكم ابو القاسم ابراهيم حسكانى ، به سند خود از كلبى از ابى صالح از ابن عباس روايت كرده كه در مورد جمله * ( « وَطائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ » ) * گفته است . منظور على و ابو ذر است « 2 » . و در همان كتاب است كه در ذيل جمله * ( « فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ » ) * گفته : از حضرت رضا از پدرش از جدش ( ع ) روايت شده كه فرمود : حد اقل چيزى كه در قرائت قرآن براى شما ميسر است خشوع قلب و صفاى باطن است « 3 » . و در الدر المنثور است كه ابن ابى حاتم و طبرانى و ابن مردويه ، از ابن عباس از رسول خدا ( ص ) روايت كرده‌اند كه در ذيل * ( « فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ » ) *

--> ( 1 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 392 . ( 2 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 381 . ( 3 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 382 .