در عمل ديگران سهيم است ، ( چون اگر او آن عمل را باب نمىكرد ، ديگران هم آن را انجام نمىدادند ، و يا كمتر انجام مىدادند ) ، هم چنان كه در تفسير آيه « وَنَكْتُبُ ما قَدَّمُوا وَآثارَهُمْ » « 1 » نيز گذشت ، و همچنين در تفسير آيه « وَلْيَخْشَ الَّذِينَ لَوْ تَرَكُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّيَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَيْهِمْ » « 2 » و در تفسير آيه « لِيَمِيزَ اللَّه الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ » « 3 » گفتار نافعى در اين مقام گذشت . * ( « وَأَنَّ سَعْيَه سَوْفَ يُرى » ) * منظور از « سعى » ، آن عملى است كه در انجامش جد و جهدى كرده ، و منظور از « رؤيت » مشاهده است ، و ظرف اين مشاهده روز قيامت است ، به دليل اينكه دنبالش مساله جزا را ذكر فرموده ، پس آيه شريفه از نظر معنا قريب به آيه « يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً » « 4 » و آيه شريفه « يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتاتاً لِيُرَوْا أَعْمالَهُمْ فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَه وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَه » « 5 » مىباشد . و اگر جمله « سوف يرى » را به صيغه مجهول آورده ، خالى از اين اشاره نيست كه در قيامت كسانى هستند كه اعمالى به ايشان ارائه مىشود كه خودشان آن عمل را انجام نداده‌اند . * ( « ثُمَّ يُجْزاه الْجَزاءَ الأَوْفى » ) * كلمه « وفاء » به معناى تمام است ، چون هر چيزى كه تمام باشد وافى به تمامى صفات مطلوبش هست ، و « جزاء أوفى » به معناى جزاى اتم است ، و ضمير در جمله « يجزيه » به سعى كه همان عمل باشد بر مىگردد ، و معنايش اين است كه سپس انسان عملش - يعنى به عملش - جزا داده مىشود جزايى اتم . * ( « وَأَنَّ إِلى رَبِّكَ الْمُنْتَهى » ) * كلمه « منتهى » مصدر ميمى و به معناى انتهاء است ، و در اين آيه مطلق آورده شده ،

--> ( 1 ) و ما كردار گذشته و آثار آينده شان را ثبت مىكنيم . سوره يس ، آيه 12 . ( 2 ) آنها كه اگر فرزندان ناتوانى از خود به يادگار بگذارند از آينده آنان مىترسند ( بايد از ستم در باره يتيمان مردم بپرهيزند و از خدا بترسند ) . سوره نساء ، آيه 9 . ( 3 ) تا خداوند ناپاك را از پاك جدا سازد ، سوره انفال ، آيه 37 . ( 4 ) روزى كه هر انسانى آنچه از خير و شر كرده حاضر مىبينند . سوره آل عمران ، آيه 30 . ( 5 ) امروز است كه مردم گروه گروه از گورها بيرون مىشوند تا اعمالشان نشانشان داده شود ، هر كس كه به وزن يك ذره عمل خيرى كرده باشد آن را مىبيند و هر كس كه به سنگينى يك ذره شرى كرده باشد آن را مىبيند . سوره زلزال ، آيه 6 - 8 .