بخواهد باد را ساكن و آرام مىكند و مردم در وسط دريا راكد و بى حركت مىمانند ، و اگر بخواهد باد را به شدت مىفرستد تا با غرق كردن كشتى ايشان را هلاك كند . و بسيارى را مشمول عفو خود قرار داده نجات دهد . و حاصل كلام اينكه : اگر بخواهد باد را ساكن مىكند و يا آن را مىفرستد تا مردمى را به جرم گناهانشان هلاك نموده و مردمى ديگر را به عفو از گناهانشان نجات بدهد . و خواننده خود به خوبى مىداند كه چقدر اين تفسير بى مورد است . بعضى « 1 » ديگر گفته‌اند : كلمه « يعف » عطف است بر كلمه « يسكن الريح » تا جمله « بما كسبوا » ، و به همين جهت آن را با « و » عطف كرد ، نه با « أو » . و معنايش اين است كه : اگر بخواهد آنان را با ساكن كردن در دريا عقاب مىكند ، و يا با دچار شدن به طوفان شكنجه مىنمايد ، و اگر بخواهد از بسيارى عفو مىكند . اين تفسير هم مثل تفسير قبل داراى تكلف است . * ( « وَيَعْلَمَ الَّذِينَ يُجادِلُونَ فِي آياتِنا ما لَهُمْ مِنْ مَحِيصٍ » ) * بعضى « 2 » گفته‌اند : اين جمله نتيجه اى است معطوف بر نتيجه ديگر كه حذف شده ، و تقدير آن چيزى نظير اين عبارت است : « و يعف عن كثير ليظهر به قدرته و يعلم الذين يجادلون فى آياتنا ما لهم من مفر و لا مخلص » يعنى : « يكى از آيات خداوند كشتىها است ، كه اگر بخواهد آن را چنين و چنان مىكند ، تا بدين وسيله قدرت خود را بنماياند ، و كسانى كه در آيات ما جدال مىكنند بفهمند كه هيچ راه گريزى ندارند » . و از اين قبيل عطف به محذوف در قرآن كريم بسيار آمده ، چيزى كه هست در اين گونه موارد آنچه كه به محذوف عطف شده با « لام » آمده ، مانند « وَلِيَعْلَمَ اللَّه الَّذِينَ آمَنُوا » « 3 » يعنى : ما روزگار را بين مردم دست به دست مىگردانيم تا چنين و چنان شود ، و تا خدا بداند چه كسانى ايمان آورده و تا از شما گواه بگيرد . و نيز مانند جمله « وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ » « 4 » يعنى : ما اين چنين ملكوت آسمانها و زمين را به ابراهيم نشان داديم تا چنين و چنان شود و تا او از دارندگان يقين گردد . بعضى ديگر احتمال داده‌اند كه جمله مذكور عطف باشد بر جزاى شرط ، يعنى بر « يسكن » ، « يظللن » ، « يوبقهن » ، « يعف » به حذف « أن » ناصبه ، مثل اينكه بگويى « ان جئتنى اكرمك و أعطيك كذا و كذا » و كلمه « اعطيك » را به فتح مىخوانيم به تقدير « أن »

--> ( 1 ) روح المعانى ، ج 25 ، ص 43 . ( 2 ) روح المعانى ، ج 25 ، ص 44 . ( 3 ) سوره آل عمران ، آيه 140 . ( 4 ) سوره انعام ، آيه 75 .