* ( « وَإِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ » ) * - اين جمله تهديد كفار است بر ظلمى كه كردند و نيز اشاره است به اينكه از قلم خدا نمىافتند و از عذابش رهايى ندارند ، حال اگر بين آنها قضاء نراند و در دنيا عذابشان نكند ، در آخرت عذابى دردناك خواهند داشت . * ( « تَرَى الظَّالِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا كَسَبُوا وَهُوَ واقِعٌ بِهِمْ . . . » ) * خطاب « ترى » به رسول خدا ( ص ) است ، البته نه به عنوان اينكه رسول خدا است ، بلكه به عنوان اينكه شنونده است ، در نتيجه شامل حال هر كسى كه شانيت شنوايى داشته باشد مىگردد . و مراد از « ظالمين » كسانى است كه دين خدا را ترك كردند - دينى كه خدا براى ايشان تشريع كرده بود - و از قيامت اعراض نمودند . و معناى آن اين است كه : همه بينندگان خواهند ديد كه ستمكاران در روز قيامت از آنچه كردند خائفند ، و آنچه از آن مىترسيدند بر سرشان خواهد آمد و هيچ مفرى از آن ندارند . اين آيه شريفه از آياتى است كه در دلالت بر تجسم اعمال خيلى روشن است . و بعضى از مفسرين گفته‌اند : در كلام چيزى حذف شده ، و تقدير آن چنين است : « مشفقين من و بال ما كسبوا ترسانند از و بال گناهانى كه مرتكب شدند » ولى هيچ حاجتى به اين تقدير نيست . * ( « وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ فِي رَوْضاتِ الْجَنَّاتِ » ) * - در مجمع البيان گفته : كلمه « روضة » به معناى زمين سبز و خرمى است كه گياهان در آن به خوبى مىرويند ، و كلمه « جنت » زمينى است كه اطرافش درختكارى شده باشد ، در نتيجه « روضات جنات » باغهاى مشجرى است كه در وسط زمين سبز و خرم قرار دارد . * ( « لَهُمْ ما يَشاؤُنَ عِنْدَ رَبِّهِمْ » ) * - يعنى نظام دنيايى كه هر چيزى به وسيله سببش پديد مىآيد ، در آنجا جارى نيست و در آنجا اين نظام برچيده شده . تنها سببى كه در آنجا كارگر است اراده و خواست آدمى است . هر چه را بخواهد در همان آن خدا برايش خلق مىكند ، و اين خود فضل بزرگى است از خداى سبحان . * ( « ذلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّه عِبادَه الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ » ) * - اين جمله بشارتى است به مؤمنين صالح . و كلمه « عباد » را بر ضميرى كه به خدا برمىگردد اضافه كرد تا بندگان صالح را احترام كرده باشد . * ( « قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْه أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى » ) * آن چيزى كه درخواست اجر مزد در مقابل آن نفى شده ، تبليغ رسالت و دعوت دينى است . مىفرمايد : بگو در برابر اينها مزدى درخواست نمىكنم . و خداى تعالى اين معنا را از عده اى از انبياء از قبيل نوح و هود و صالح و لوط و شعيب ( ع ) حكايت كرده كه در