و در تفسير عياشى از يعقوب بن سعيد از امام صادق ( ع ) روايت آورده كه گفت : از آن جناب از معناى اين كلام خدا پرسيدم كه مىفرمايد * ( « وَما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ » ) * فرمود : بندگان را براى عبادت آفريد . پرسيدم آخر در آيه « وَلا يَزالُونَ مُخْتَلِفِينَ إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَلِذلِكَ خَلَقَهُمْ » مىفرمايد آنان را براى رحمت آفريدم فرمود اين كه تو خواندى بعد از آن آيه نازل شد « 1 » . مؤلف : يعنى آيه « وَلا يَزالُونَ . . . » ، بعد از آيه * ( « وَما خَلَقْتُ . . . » ) * نازل شده ، و امام خواسته است بفرمايد آيه * ( « وَما خَلَقْتُ . . . » ) * نسخ شده . و در تفسير قمى ، در حديثى ديگر نيز آمده كه آيه مذكور با آيه « وَلا يَزالُونَ . . . » نسخ شده « 2 » . و مراد از اين نسخ ، بيان و رفع ابهام است ، نه نسخ اصطلاحى ، چون نسخ در كلام ائمه ( ع ) به معناى بيان و رفع ابهام بسيار آمده ، هم چنان كه در تفسير آيه « ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِها . . . » « 3 » به اين معنا اشاره كرديم . و مراد امام ( ع ) اين بوده كه غرض اعلاى از خلقت ، رحمت خاص الهى است كه تنها به وسيله عبادت حاصل مىشود ، و سعادتى است خاص كه از راه معرفت بدست مىآيد . و در تهذيب به سند خود از سدير روايت كرده كه گفت : به امام صادق ( ع ) عرضه داشتم : انسان در طلب رزق چه مقدار وظيفه دارد ؟ فرمود : همين كه در مغازه ات را باز كنى ، و بساطت را پهن نمايى وظيفه ات را انجام داده اى « 4 » . الحمد للَّه رب العالمين

--> ( 1 ) نور الثقلين ، ج 5 ، ص 132 به نقل از تفسير عياشى . ( 2 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 331 . ( 3 ) سوره بقره ، آيه 106 . ( 4 ) تهذيب الاحكام ، ج 6 ، ص 323 ، ح 886 .