برگشته . و كلمه « ايد » ، هم به معناى قدرت مىآيد و هم به معناى نعمت ، ولى اگر به معناى قدرت باشد كلمه « موسعون » يك معنا مىدهد و اگر به معناى نعمت باشد معنايى ديگر مىدهد . بنا بر معناى اول آيه چنين مىشود كه : ما آسمان را با قدرتى بنا كرديم كه با هيچ مقياسى توصيف و اندازه گيرى نمىشود ، و ما داراى وسعتى در قدرت هستيم ، كه هيچ چيز آن قدرت را مبدل به عجز نمىكند . و بنا بر معناى دوم آيه چنين مىشود كه : ما آسمان را بنا كرديم در حالى كه بنا كردنش مقارن با نعمتى بود كه آن نعمت را با هيچ مقياسى نمىتوان تقدير كرد ، و ما داراى نعمتى واسع هستيم ، و داراى غنائى مطلق مىباشيم ، و خزانه هاى ما با اعطاء و رزق دادن پايان نمىپذيرد ، و از آسمان هر كه را بخواهيم و به هر جور بخواهيم رزق مىدهيم . احتمال هم دارد كه كلمه « موسعون » از اين اصطلاح گرفته شده باشد كه مىگويند : « فلان اوسع فى النفقة - فلانى در نفقه توسعه داد » يعنى خيلى خرج كرد ، در نتيجه منظور توسعه دادن به خلقت آسمان خواهد بود ، كه بحثهاى رياضى امروز هم آن را تاييد مىكند . * ( « وَالأَرْضَ فَرَشْناها فَنِعْمَ الْماهِدُونَ » ) * كلمه « فرش » به معناى گستردن است ، و همچنين كلمه « مهد » . و معناى آيه اين است كه : ما زمين را گسترديم و مسطحش كرديم تا شما بتوانيد روى آن قرار گيريد ، و در آن ساكن شويد ، پس ما چه خوب گسترنده اى هستيم . البته بايد دانست كه اين مسطح كردن زمين با كروى بودن آن منافات ندارد . * ( « وَمِنْ كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنا زَوْجَيْنِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ » ) * كلمه « زوجين » به معناى هر دو چيزى است كه مقابل هم باشند ، يكى فاعل و مؤثر باشد ، ديگرى منفعل و متاثر ، از آنكه فاعل است عملى سر زند ، و بر آنكه منفعل است واقع شود ، مانند زن و شوهر . بعضى « 1 » گفته‌اند : اين كلمه به معناى مطلق هر دو چيز متقابل است ، مانند زن و شوهر ، زمين و آسمان ، شب و روز ، خشكى و دريا ، و انس و جن . و بعضى « 2 » گفته‌اند : اصلا اين كلمه به معناى زن و شوهر است نه به معناى دو چيز متقابل . * ( « لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ » ) * - يعنى اگر از هر چيزى جفت خلق كرديم براى اين است كه شايد شما متذكر شويد و بفهميد كه خالق آن ، خودش زوج ندارد و منزه از داشتن زوج و شريك است ، بلكه واحدى است كه سراسر جهان شاهد بر يكتايى او است . * ( « فَفِرُّوا إِلَى اللَّه إِنِّي لَكُمْ مِنْه نَذِيرٌ مُبِينٌ وَلا تَجْعَلُوا مَعَ اللَّه إِلهاً آخَرَ إِنِّي لَكُمْ مِنْه نَذِيرٌ مُبِينٌ » ) *

--> ( 1 و 2 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 160 .