بيان آيات اين آيات فصل چهارمى است از آيات سوره ، كه وحى را تعريف مىكند به اينكه آن دينى كه به وسيله وحى نازل شده به صورت كتابى است كه براى مردم نوشته شده و ميزانى است كه در قيامت با آن ، اعمالشان سنجيده مىشود ، و بر طبق آن جزاء داده مىشوند ، و « جزاء حسن » خود نوعى رزق است ، آن گاه رشته سخن به ثواب و عقابى كه روز قيامت دارند كشيده شده است . در اين فصل آيه مودت و آياتى مناسب با آن نيز آمده . * ( « اللَّه الَّذِي أَنْزَلَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ وَالْمِيزانَ . . . » ) * در چند فصل گذشته كه گفتيم راجع به وحى صحبت مىكند ، هر فصلى با جمله فعليه آغاز مىشد ، در يكى كه صرفا از وحى خبر مىداد مىفرمود : « كَذلِكَ يُوحِي إِلَيْكَ » و در دومى كه غرض از وحى را بيان مىكرد مىفرمود : « وَكَذلِكَ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ » و در سومى كه آثار آن را بيان مىكرد ، مىفرمود : « شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ » . ولى در اين فصل كه مساله انزال كتاب و ميزان را توصيف مىكند ، سياق را تغيير داده آن را با جمله اسميه آغاز كرده مىفرمايد : * ( « اللَّه الَّذِي أَنْزَلَ الْكِتابَ . . . » ) * و لازمه آن اين است كه وحى را به نزول كتاب و ميزان تعريف كرده باشد . و شايد وجه اين تغيير سياق همان باشد كه در آيه قبلى بيان كرديم كه منظور از اينكه فرمود : * ( « وَالَّذِينَ يُحَاجُّونَ فِي اللَّه » ) * چيست . چون آن وجه اقتضاء مىكرد خداى تعالى را براى اجتماع كنندگان اينطور معرفى كند كه او كسى است كه كتاب و ميزان را به حق نازل كرد . و لازمه آن اين است كه وحى را همانطور كه توجه فرموديد به اثرش تعريف كند . و به هر حال مراد از كتاب ، وحيى است كه مشتمل بر شريعت و دين باشد ، شريعت و دينى كه در مجتمع بشرى حاكم باشد . در تفسير آيه « كانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً . . . » « 1 » نيز گفتيم كه منظور از كتاب در قرآن كريم شريعت و دين است ، و معناى « انزال آن به حق » اين است كه اين كتاب حق محض است ، و آميخته با اختلافهاى شيطانى و نفسانى نيست . و كلمه « ميزان » به معناى هر مقياسى است كه اشياء با آن سنجيده مىشود . و مراد از آن به قرينه ذيل آيه و آيات بعد همان دينى است كه كتاب مشتمل بر آن است ، و از اين

--> ( 1 ) سوره بقره ، آيه 213 .