* ( « أَنْ تَحْبَطَ أَعْمالُكُمْ وَأَنْتُمْ لا تَشْعُرُونَ » ) * - يعنى « لئلا تحبط ، أو كراهة ان تحبط اعمالكم » : به صداى بلند سخن مگوييد تا اعمال شما حبط نشود . و اين جمله متعلق به هر دو نهى است ، معنايش اين است كه : اگر گفتيم به روى آن جناب فرياد نزنيد و اينكه گفتيم به صداى بلند صحبت نكنيد ، آن طور كه در بين خود صحبت مىكنيد براى اين است كه اعمالتان به اين وسيله و ندانسته باطل نشود ، چون اين دو عمل باعث حبط و بطلان اعمال صالح است . و ما در جلد دوم اين كتاب بحثى پيرامون مساله حبط اعمال گذرانيديم . بعضى از مفسرين « 1 » احتمال داده‌اند كه جمله « أن تحبط » تعليلى باشد براى عملى كه از آن نهى شده ، يعنى فرياد زدن و بلند حرف زدن ، و معنا اين باشد كه : اين عمل كه به منظور حبط انجام مىدهيد عملى است كه نهى شده ، و فرق بين اينكه جمله مزبور تعليل نهى باشد ، يا تعليل منهى عنه ، اين است كه در اولى فعل منهى عنه تعليل شده و در دومى فعل تعليل شده مورد نهى قرار گرفته . و خواننده محترم مىداند كه دومى توجيهى تكلفآور است . و ظاهر آيه شريفه اين است كه بلند كردن صداى خود از صداى رسول خدا ، و بلند سخن گفتن در حضور آن جناب ، دو عمل گناه و موجب حبط عمل است ، پس استفاده مىشود كه غير از كفر گناهانى ديگر نيز هست كه باعث حبط مىشود . عده اى آيه را چنين توجيه كرده‌اند كه : مراد از حبط ، ثواب نداشتن خود عمل است ، نه اينكه اين عمل مانند كفر ، ثواب ساير اعمال را باطل مىكند . در مجمع البيان مىگويد : اصحاب ما گفته‌اند : معناى حبط عمل در جمله * ( « أَنْ تَحْبَطَ أَعْمالُكُمْ » ) * اين است كه همين سخن گفتن مسلمانان با رسول خدا ( ص ) اگر با رعايت ادب و تعظيم آن جناب باشد مستحق ثواب مىباشند ، و اگر همين سخن گفتن را طورى انجام دهند كه رعايت احترام آن جناب نشود مستحق عقاب مىشوند ، و آن ثواب هم از دستشان مىرود ، پس همين عملشان حبط شده ، پس اين آيه هيچ ربطى به اهل عذاب ندارد . دليل اين گفتار ما اين است كه در آيه مورد بحث احباط به خود عمل معلق شده ، و بعضى از مفسرين « 2 » آن را مربوط كرده‌اند به ثوابى كه در برابر عمل مستحق مىشود ، و اين خلاف ظاهر است . اين توجيه درست نيست ، براى اينكه در حبط مربوط به كفر هم كه بدون هيچ شكى

--> ( 1 ) روح المعانى ، ج 26 ، ص 135 . ( 2 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 130 .