اللَّه ، در حالى كه از شر مشركين ايمن باشيد ، و سرها را بتراشيد و تقصير بكنيد بدون اينكه ترسى از مشركين بر شما باشد . * ( « فَعَلِمَ ما لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذلِكَ فَتْحاً قَرِيباً » ) * - كلمه « ذلك » اشاره به همان مطلب قبل است كه فرمود : به زودى در كمال ايمنى داخل مسجد الحرام مىشويد . و مراد از جمله * ( « مِنْ دُونِ ذلِكَ » ) * « اقرب من ذلك » است ، و معناى آيه اين است كه : خداى تعالى از فوائد و مصالح داخل مسجد شدنتان چيزها مىدانست ، كه شما نمىدانستيد و به همين جهت قبل از داخل شدن شما به اين وضع ، فتحى قريب قرار داد تا داخل شدن شما به اين وضع ميسر گردد . از اينجا اين معنا روشن مىشود كه مراد از « فتح قريب » در اين آيه ، فتح حديبيه است ، چون اين فتح بود كه راه را براى داخل شدن مؤمنين به مسجد الحرام با كمال ايمنى و آسانى هموار كرد . اگر اين فتح نبود ممكن نبود بدون خونريزى و كشت و كشتار داخل مسجد الحرام شوند ، و ممكن نبود موفق به عمره شوند ، و ليكن صلح حديبيه و آن شروطى كه در آن گنجانيده شد اين موفقيت را براى مسلمانان ممكن ساخت كه سال بعد بتوانند عمل عمره را به راحتى انجام دهند . از اينجا اين معنا هم روشن مىگردد اينكه بعضى از مفسرين « 1 » گفته‌اند : « مراد از فتح قريب » در آيه فتح خيبر است ، سخنى است كه از سياق آيه به دور است . و اما اينكه بعضى « 2 » ديگر گفته‌اند : « مراد از آن ، فتح مكه است » از آن قول بعيدتر است و سياق آيه اين معنا را مىرساند كه مراد از آن اين است كه شك و ترديد را از بعضى مؤمنين كه با رسول خدا ( ص ) بودند بر طرف سازد ، چون مؤمنين خيال مىكردند اينكه رسول خدا ( ص ) در خواب ديده به زودى داخل مسجد الحرام مىشوند ، در حالى كه سرها تراشيده و تقصير هم كرده‌اند پيشگويى مربوط به همان سال است ، و وقتى به اين قصد از مدينه به سوى مكه حركت كردند و مشركين جلو آنان را در حديبيه گرفتند و از ورودشان به مسجد الحرام جلوگيرى نمودند ، دچار شك و ترديد شدند ، خداى تعالى در اين آيه خواست اين شك و ترديد را زايل سازد . و حاصل آيه اين است كه : آن رؤياى حقى كه خدا به رسولش نشان داد درست نشان

--> ( 1 ) روح المعانى ، ج 26 ، ص 120 و 122 . ( 2 ) روح المعانى ، ج 26 ، ص 122 .