مراتب مرتبه تام است ، كه ديگر به منتهى درجه رسيده است ، و بعضى از آن ناقص است ، و نقصانش روشن است ، و بعضى از آن نه به آن تماميت است و نه به اين نقص ، بلكه از طرف نقصان بسوى كمال ترجيح دارد . عرضه داشتم مگر ايمان تام و ناقص ، و كم و زياد دارد ؟ فرمود : بله . پرسيدم : چطور ؟ فرمود : براى اينكه خداى تعالى ايمان را بر تمامى اعضاى بنى آدم واجب ، و در همه آنها تقسيم كرده ، هيچ عضوى از اعضاء نيست مگر آنكه موظف به داشتن ايمانى است غير آن ايمانى كه اعضاى ديگر دارند . پس هر كس خدا را ديدار كند در حالى كه اعضاى خود را حفظ كرده ، و هر يك را در انجام وظيفه اى كه داشته به كار بسته ، خدا را با ايمان كامل ديدار كرده ، و اهل بهشت است . و هر كس كه در يكى از آنها خيانت كرده و يا از حدودى كه خدا معين نموده تعدى كند خدا را ناقص الايمان ملاقات كرده است . عرضه داشتم : نقصان و كمال ايمان را فهميدم حال بفرماييد اين زيادتى ايمان از كجا مىآيد ؟ فرمود : از آمادگى ، هم چنان كه خداى عز و جل پاسخ اين سؤال را چنين مىدهد : « وَإِذا ما أُنْزِلَتْ سُورَةٌ فَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ أَيُّكُمْ زادَتْه هذِه إِيماناً فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَزادَتْهُمْ إِيماناً وَهُمْ يَسْتَبْشِرُونَ وَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَتْهُمْ رِجْساً إِلَى رِجْسِهِمْ و چون سوره اى نازل مىشود ، بعضىها مىپرسند : كدام يك از شما است كه اين سوره ايمانش را زياد كرده باشد ؟ و اما آنهايى كه ايمان دارند ، آن سوره ايمانى بر ايمانشان بيفزايد و خوشحال مىشوند ، و اما آنهايى كه در دل مريضند همان سوره ، پليدى جديدى بر پليديشان مىافزايد » و نيز مىفرمايد : « نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ نَبَأَهُمْ بِالْحَقِّ ، إِنَّهُمْ فِتْيَةٌ آمَنُوا بِرَبِّهِمْ وَزِدْناهُمْ هُدىً - ما اخبار آنان را به حق برايت نقل مىكنيم ، آنان جوانمردانى بودند كه به پروردگار خود ايمان آورده بودند ، و ما هدايتشان را بيشتر كرديم » . و اگر ايمان در همه افراد يكى مىبود ، و هيچ زيادت و نقصانى در بين نبود ، ديگر احدى بر ديگرى برترى نمىداشت ، و نعمتها و مردم همه برابر مىشدند ، و فضيلتى در كار نمىبود ، و ليكن اين تماميت ايمان است كه مؤمنين را بهشتى مىكند ، و اين زيادتى آن است كه مؤمنين را از نظر درجاتى كه نزد خدا دارند مختلف مىسازد ، و اين كمى ايمان است كه مقصرين را داخل آتش مىسازد « 1 » .

--> ( 1 ) اصول كافى ، ج 2 ، ص 33 .