چون اگر به اموال شما طمع كند و از شما بخواهد كه در اختيار او قرار دهيد و خود تهى دست شويد بخل مىورزيد و كينه هاى درونيتان به بيرون زبانه مىكشد ( 37 ) . همين شما وقتى دعوت مىشويد كه در راه خدا انفاق كنيد بعضى از شما بخل مىورزد و هر كس بخل بورزد از سود بردن خودش بخل ورزيده و خدا احتياجى به شما ندارد ، اين شماييد كه سراپا فقيريد و اگر از دعوت اسلام سر برتابيد ، خداوند به جاى شما قومى ديگر قرار مىدهد كه اصلا از شما اعراب نباشند و مثل شما هم رفتار نكنند ( 38 ) . بيان آيات خداى تعالى بعد از آنكه حال كفار را بيان كرد ، و بيان حال بيماردلان و تثاقل آنان در امر قتال و حال مرتدين ايشان را بر آن بيان اضافه كرد ، اينك در اين آيات روى سخن را به مؤمنين برگردانده و بر حذرشان مىدارد از اينكه مثل آن كفار و آن منافقين و آن مرتدين باشند و با مشركين سازش نموده به سوى آنان متمايل شوند ، در نتيجه تابع روشى شوند كه خدا را به خشم مىآورد ، و يا همانند منافقان از خوشنودى خدا كراهت داشته باشند ، و در نتيجه عملشان حبط گردد . البته در اين آيات ايشان را با ترغيب و ترهيب و تطميع و تخويف ، موعظه هم مىكند ، و با اين بيانات سوره خاتمه مىيابد . * ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّه وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَلا تُبْطِلُوا أَعْمالَكُمْ » ) * اين آيه اگر چه در مدلول خود مستقل ، و از نظر معنا مطلق است ، و حتى فقهاء با اين قسمت از آيه كه مىفرمايد * ( « وَلا تُبْطِلُوا أَعْمالَكُمْ » ) * استدلال كرده‌اند كه بعد از شروع به نماز جايز نيست آن را باطل كرد ، و ليكن اگر آن را با در نظر گرفتن سياقى كه با آيات قبل دارد ، مورد دقت قرار دهيم ، آياتى كه متعرض مساله قتال بود ، و همچنين آيات بعد كه آنها نيز در يك سياق قرار دارند ، و مخصوصا با ظاهر تعليلى كه در آيه * ( « إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا . . . » ) * است ، و با ظاهر تفريعى كه در جمله * ( « فَلا تَهِنُوا وَتَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ . . . » ) * به كار رفته ، و خلاصه آيه مورد بحث را با سياقش در نظر بگيريم ، آن وقت مىفهميم منظورش از اطاعت خدا اطاعت او در احكامى است كه در قرآن نازل كرده ، و منظورش از اطاعت رسول ، اطاعت او است در همه آن دستوراتى كه از ناحيه خدا نازل كرده ، و آن دستوراتى كه خودش از باب اينكه ولى مسلمين و زمامدار جامعه دينى ايشان است صادر فرموده . و در آخر ايشان را هشدار مىدهد از اينكه از اطاعت اين دو جور دستور سرباز زنند ، كه اگر چنين كنند اعمالشان حبط مىشود ، هم چنان