« 1 » بدان اشاره مىكند . پس روشن شد كه حكم تشريعى و حق قانونگذارى تنها از آن خداى سبحان است ، و تنها ولى در اين حكم ، او است ، پس واجب است تنها او را ولى خود بگيرند و تنها او را بپرستند و به آنچه او نازل كرده متدين گردند . و اين است معناى جمله * ( « وَمَا اخْتَلَفْتُمْ فِيه مِنْ شَيْءٍ فَحُكْمُه إِلَى اللَّه » ) * . و حاصل اين حجت - كه گفتيم حجت چهارم است - اين است كه آن ولى كه پرستيده مىشود و به دين او متدين مىشوند بايد كسى باشد كه بتواند اختلافى كه در بين پرستندگانش پيدا مىشود بر طرف سازد ، و آنچه از شؤون اجتماع آنان به فساد گراييده اصلاح كند ، و ايشان را به وسيله قانون - كه همان دين است - به سوى سعادت زندگى دائمى سوق دهد . و حكم در اين مورد اختصاص به خداى تعالى دارد پس لازم است كه تنها او به عنوان ولى اتخاذ شود و نه ديگرى . مفسرين در تفسير جمله « * ( وَمَا اخْتَلَفْتُمْ فِيه مِنْ شَيْءٍ فَحُكْمُه إِلَى اللَّه ) * » تفسيرهايى ديگر دارند ، بعضى گفته‌اند : اين جمله حكايت كلام رسول خدا ( ص ) است كه به مؤمنين خطاب كرد و فرمود : در هر امرى كه كفار ، يعنى اهل كتاب و مشركين ، با شما اختلاف مىكنند ، آنها چيزى مىگويند ، و شما چيزى ديگر ، حكم آن امر واگذار به خداست ، و آن اين است كه مؤمنين را كه حق به جانب ايشان است پاداش ، و مبطلين را عقاب مىكند - اين قول را صاحب تفسير كشاف ذكر كرده است « 2 » . بعضى « 3 » ديگر گفته‌اند : معنايش اين است كه هر اختلاف و نزاعى كه مىكنيد ، رسول خدا ( ص ) را در آن حكم قرار دهيد ، و داورى ديگران را بر داورى آن جناب مقدم نداريد ، و در حقيقت اين جمله مطلبى را بيان مىكند كه آيه شريفه « فَإِنْ تَنازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوه إِلَى اللَّه وَالرَّسُولِ » « 4 » بدان اشاره مىكند .

--> ( 1 ) مردم امت واحده اى بودند ، خداى تعالى انبياء را مبعوث كرد تا نيكان را بشارت دهند و بدان را تهديد كنند ، و كتابى به حق با ايشان نازل كرد تا بين مردم در آنچه اختلاف مىكنند داورى نمايند ، هر چند كه در باره آن كتاب اختلاف نكردند مگر خود آنهايى كه كتاب بسويشان آمده بود ، و مگر بعد از آنكه به حقانيت آن يقين داشتند ، تنها از در دشمنى با يكديگر اختلاف مىكردند . پس خداوند آنهايى را كه ايمان آوردند در آنچه اختلاف مىكردند به اذن خود به سوى حق راهنمايى فرمود : سوره بقره ، آيه 213 . ( 2 ) تفسير كشاف ، ج 25 ، ص 16 . ( 3 ) روح المعانى ، ج 25 ، ص 16 . ( 4 ) پس اگر در چيزى نزاع كرديد به خدا و رسول مراجعه كنيد ، و حكم مساله مورد نزاع را از خدا و رسول بخواهيد . سوره نساء ، آيه 59 .