السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
297
تفسير الميزان ( فارسي )
و معناى آيه اين است كه : به مشركين بگو به من خبر دهيد اگر اين قرآن از ناحيه خدا باشد و در عين حال شما به كتاب خدا كفر ورزيده باشيد ، كتابى كه شاهدى هم از بنى اسرائيل به مثل آن كتاب كه معارف همان كتاب را دارد ، شهادت داد و به آن ايمان آورد و شما از پذيرفتن آن سرپيچى و استكبار كرده باشيد ، آيا شما مردمانى گمراه نيستيد ؟ به درستى كه خدا مردم ستمكار را هدايت نمىكند . و اما آن كسى كه بر مثل اين كتاب شهادت داده و ايمان آورده ، بطورى كه در روايات آمده ، عبد اللَّه بن سلام يكى از علماى يهود بوده . و بنا بر اين ، آيه شريفه مدنى خواهد بود ، نه مكى ، براى اينكه عبد اللَّه بن سلام از كسانى است كه در مدينه ايمان آورد . و بعضى گفتهاند : ممكن است تعبير به گذشته در جمله « و شاهدى از بنى اسرائيل شهادت داد و ايمان آورد » به منظور تحقيق وقوع باشد . و به عبارت ساده تر : به اين منظور بوده كه بفهماند هر چند اين جريان در آينده واقع مىشود ، اما آن قدر واقع شدنش حتمى است كه بايد آن را واقع شده حساب كنى . ليكن اين تفسير بى پايه است ، براى اينكه با سياق آيه كه سياق احتجاج عليه مشركين است نمىسازد ، چون مشركين رسول خدا ( ص ) را در آنچه كه از آينده خبر مىداد تصديق نمىكردند . و در معناى آيه اقوال ديگرى نيز گفتهاند ، از آن جمله گفتهاند : مراد از كسى كه شهادت داد بر مثل قرآن و ايمان هم آورد حضرت موسى ( ع ) است كه شهادت داد بر حقانيت تورات و به آن ايمان آورد . و اگر اين مفسرين از تفسير قبلى عدول كرده ، اين تفسير را پذيرفتهاند همه به خاطر اين بوده كه آيه را مكى دانسته و در نتيجه نمىتوانستند بگويند منظور عبد اللَّه بن سلام بوده ، چون عبد اللَّه در مدينه اسلام آورد . و اين پندار صحيح نيست ، زيرا اولا دليلى نداريم بر اينكه آيه شريفه در مكه نازل شده باشد . و ثانيا از ادب قرآن به دور است كه موسى ( ع ) را قرين مشركين جلف قرار دهد و اينان را با آن جناب مقايسه نمايد ، و بفرمايد : موسى ( ع ) به كتابى كه بر او نازل شد ايمان آورد ، پس چرا شما استكبار مىورزيد ، و به قرآن ايمان نمىآوريد . بىپايگى اين حرف بر كسى پوشيده نيست . و از جمله آن اقوال اين است كه گفتهاند : كلمه « مثل » در آيه شريفه به معناى خود قرآن است ، نه مثل قرآن ، هم چنان كه در آيه « لَيْسَ كَمِثْلِه شَيْءٌ » مثل به معناى خدا است نه به معناى مانند او .