و در سياق دو آيه مورد بحث اشاره اى است به اينكه سنگ و چوبهاى جماد كه در اين عالم در نظر ما جماد و بىجانند ، چون آثار حيات در آنها نمىبينيم ، در نشاه آخرت معلوم مىشود كه براى خود جان داشته‌اند ، و آن روز آثار حيات از ايشان بروز مىكند . و ما در اين باره مطالبى در ذيل آيه « قالُوا أَنْطَقَنَا اللَّه الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ » « 1 » گذرانديم . * ( « وَإِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُنا بَيِّناتٍ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمَّا جاءَهُمْ هذا سِحْرٌ مُبِينٌ » ) * اين آيه و آيه بعدش در مقام توبيخ است . و مراد از « آيات بينات » آيات قرآن است كه بر آنان تلاوت مىشد . در اين آيه وقتى مىخواهد از زبان كفار همين آيات بينات را نقل كند كه در باره اش گفتند سحر است ، به جاى اين كلمه ، كلمه « حق » را مىآورد حقى كه به سويشان آمده ، و مىفرمايد : * ( « لِلْحَقِّ لَمَّا جاءَهُمْ » ) * با اينكه مقتضاى ظاهر آيه اين بود كه به جاى « للحق » بفرمايد « لها » ، و اين بدان جهت است كه بفهماند آيات بينات حق بود كه بر آنان تلاوت مىشد ، و هيچ مجوزى نداشتند كه آن را سحر آشكار بخوانند . و خلاصه با علم به اينكه « حق مبين » است آن را « سحر مبين » خواندند پس مردمى زورگو و لجباز و مخالف حق صريح بودند . * ( « أَمْ يَقُولُونَ افْتَراه قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُه فَلا تَمْلِكُونَ لِي مِنَ اللَّه شَيْئاً . . . » ) * كلمه « أم » در اينجا منقطعه و به معناى « بلكه » است در نتيجه معناى آيه اين مىشود : بلكه كفار مىگويند اينكه قرآن خود را كلام خدا خوانده ، بر خدا افتراء بسته است . و معناى جمله * ( « قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُه فَلا تَمْلِكُونَ لِي مِنَ اللَّه شَيْئاً » ) * اين است كه : اگر من به خاطر شما قرآن را به خدا افتراء بسته باشم ، خداى تعالى مرا به عذاب خود خواهد گرفت ، و يا در اين گرفتنش شتاب خواهد كرد و آن وقت شما نمىتوانيد مانع خواسته خدا شويد . بنا بر اين چگونه ممكن است بر خدا افتراء ببندم و به خاطر شما خود را در معرض عذاب قطعى او قرار دهم ؟ و خلاصه مىخواهد بگويد : من مفترى بر خدا نيستم . با اين معنايى كه كرديم روشن شد كه جزاء شرط در جمله * ( « إِنِ افْتَرَيْتُه فَلا تَمْلِكُونَ لِي . . . » ) * حذف شده و به جاى آن جمله ديگرى آمده كه به منزله ارتفاع مانع است ، و تقدير كلام چنين است : « قل ان افتريته آخذنى بالعذاب او عاجلنى بالعذاب و لا مانع من قبلكم يمنع عنه » - بگو اگر قرآن را به خدا افتراء ببندم ، مرا به عذاب خواهد گرفت ، و يا عذاب افتراء

--> ( 1 ) سوره فصلت ، آيه 21 .