معنا در آيه مورد بحث كه مىفرمايد : * ( « إِنَّا كُنَّا نَسْتَنْسِخُ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ » ) * اين است كه اعمال ما نسخه اصلى باشد ، و از آنها نسخه بردارند . و يا به عبارتى ديگر : اعمال در اصل كتابى باشد و از آن كتاب نقل شود . و اگر مراد از اين عبارت اين بوده باشد كه بخواهد بفرمايد : اعمال خارجى كه قائم به انسان است ، از راه كتابت ضبط مىشود ، بايد مىفرمود : « انا كنا نكتب ما كنتم تعملون » يعنى ما همواره آنچه مىكنيد مىنويسيم ، چون در اين صورت هيچ نكته اى ايجاب نمىكند كه اعمال را كتاب و نسخه اصلى فرض كنيم ، تا نامه اعمال از آن كتاب استنساخ شود . و اگر كسى بگويد كلمه « يستنسخ » به معناى « يستكتب » است ، هم چنان كه بعضى « 1 » گفته‌اند ، جوابش اين است كه هيچ دليلى بر اين معنا نداريم . و لازمه اين كه گفتيم - بنا بر نقل راغب - بايد اعمال ، خود كتابى باشد تا از آن استنساخ كنند ، اين است كه مراد از جمله * ( « ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ » ) * اعمال خارجى انسانها باشد ، بدين جهت كه در لوح محفوظ است ( چون هر حادثه اى ، و از آن جمله اعمال انسانها هم يكى از آن حوادث است ، قبل از حدوثش در لوح محفوظ نوشته شده ) ، در نتيجه استنساخ اعمال عبارت مىشود از نسخه بردارى آن ، و مقدمات و حوادث و عواملى كه در آن اعمال دخيل بوده ، از كتاب لوح محفوظ . و بنا بر اين ، نامه اعمال در عين اينكه نامه اعمال است ، جزئى از لوح محفوظ نيز هست ، چون از آنجا نسخه بردارى شده ، آن وقت معناى اينكه مىگوييم « ملائكه اعمال را مىنويسند » اين مىشود كه ملائكه آنچه را كه از لوح محفوظ نزد خود دارند ، با اعمال بندگان مقابله و تطبيق مىكنند . و اين همان معنايى است كه در روايات از طرق شيعه از امام صادق ( ع ) و ازو طرق اهل سنت از ابن عباس نيز نقل شده كه به زودى - ان شاء اللَّه - در بحث روايتى آينده از نظر خواننده عزيز خواهد گذشت . و بنا بر اين توجيه ، جمله * ( « هذا كِتابُنا يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِّ » ) * جزو كلام خداى تعالى است ، نه كلام ملائكه . و خطابى است كه خداى تعالى در روز جمع ، يعنى روز قيامت ، به اهل جمع مىكند ، و امروز آن را در قرآن براى ما حكايت كرده ، در نتيجه معنايش اين مىشود : « يقال لهم هذا كتابنا . . . » ، يعنى آن روز به ايشان گفته مىشود اين كتاب ما است كه عليه شما چنين و چنان مىگويد .

--> ( 1 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 80 .