در نتيجه برگشت معناى آيه به اين مىشود كه بگوييم : « و خدا آسمانها و زمين را به حق و عدالت بيافريد » در نتيجه به حق بودن خلقت اقتضاء مىكند كه در ما وراى اين عالم ، و بيرون از آن ، عالمى ديگر باشد كه در آن عالم ، موجودات جاودانه شوند . و به عدل بودن خلقت هم اين اقتضاء را دارد كه به هر نفسى آن جزايى كه استحقاق دارد داده شود ، به نيكوكار جزايى نيكو ، و به بدكار جزايى بد داده شود ، و چون اين عالم گنجايش آن جزاء را ندارد ، قهرا بايد جزاى مذكور در نشاه اى ديگر باشد . و با اين بيان مىتوان گفت : آيه شريفه دو حجت بر معاد اقامه نموده : يكى حجتى است كه جمله * ( « وَخَلَقَ اللَّه السَّماواتِ وَالأَرْضَ بِالْحَقِّ » ) * بدان اشاره مىكند كه حجتى است از طريق حق . و دومى حجتى است كه جمله « و لتجزى » از آن خبر مىدهد . حجتى كه از طريق عدالت اقامه شده است . پس برگشت اين دو حجت به همان دو حجتى است كه آيه شريفه « وَما خَلَقْنَا السَّماءَ وَالأَرْضَ وَما بَيْنَهُما باطِلًا ذلِكَ ظَنُّ الَّذِينَ كَفَرُوا فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنَ النَّارِ أَمْ نَجْعَلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ كَالْمُفْسِدِينَ فِي الأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ كَالْفُجَّارِ » « 1 » متضمن آن است . و آيه شريفه مورد بحث با حجتى كه در بردارد ، پندار كفار را كه مىپندارند مرگ نيكوكار و بدكار يك جور است باطل مىكند ، چون داستان مجازات در قيامت ، و ثواب دادن در مقابل اطاعت ، و عقاب در برابر معصيت ، اين يكسان بودن مرگ مطيع و عاصى را نفى مىكند . و لازمه يكسان نبودن آن اين است كه پس پندار ديگرشان كه خيال مىكردند زندگى اين دو طايفه مثل هم است نيز باطل باشد ، براى اينكه وقتى ثابت شد كه در قيامت جزايى در كار است ، قهرا بايد در دنيا خدا را اطاعت كنند ، و اين محسن و نيكوكار است كه به خاطر داشتن بصيرت در زندگى مىتواند آنچه را كه وظيفه است انجام دهد ، و در نتيجه توشه آخرت خود را برگيرد . و اما مسىء و بدكار بخاطر كورى و ضلالتش نمىتواند اين راه را پيدا نموده ، و آنچه فردا به دردش مىخورد انجام دهد ، پس محسن و مسىء در دنيا هم مثل هم نيستند .

--> ( 1 ) ما آسمان و زمين و آنچه را بين آن دو است به باطل خلق نكرديم ، اين پندار غلط كسانى است كه كافر شدند ، پس واى به حال كفار از آتش ، آيا ( هيچ عاقلى احتمال مىدهد كه ) ما مفسدين در زمين و آنان را كه ايمان آورده و عمل صالح كرده‌اند ، يكسان قرار دهيم ، و يا متقيان را چون فجار قرار دهيم ؟ سوره ص ، آيه 28 .