كند ، لذا پيغمبرانى به سوى همگى آنان گسيل داشت تا انذارشان كنند ، در نتيجه آنهايى كه از دعوت انبياء متاثر مىشوند بشوند ، و خدا در دنيا موفق به ايمانشان و اطاعتشان بفرمايد ، تا در آخرت داخل رحمتشان كند ، و دسته اى ديگر كه از دعوت انبياء متاثر نمىشوند ، يعنى ستمكاران ، در دنيا كافر بمانند ، و در آخرت به سوى دوزخ رهسپار شوند ، بدون اينكه ولى و ناصرى داشته باشند . اين تفسير هم به نظر ما درست نيست ، به دو دليل : اول اينكه مراد از امت واحده بودن مردم در آيه 213 بقره ، كه آيه مورد بحث را به آن قياس كردند ، اتفاق تمامى مردم در كفر نيست ، نمىخواهد بفرمايد : مردم همه كافر بودند و پس از آن خدا انبياء را برگزيد ( چون قبل از بعثت انبياء ايمانى نبود تا كفرى باشد ) بلكه مراد همانطور كه در تفسير آن آيه در سوره بقره گذشت اين است كه مردم از نظر معاش اختلافى نداشتند . و به فرضى كه ما تسليم شويم و بگوييم : مراد همان است كه شما گفتيد ، ناگزير بايد بپذيريم كه بين اين دو آيه تناقض روشنى هست ، و آن اين است كه آيه مورد بحث مىفرمايد مردم متفرق بودند و همه يك جور نبودند ، و آيه سوره بقره مىگويد مردم همه يك جور بودند ، و تفاوتى با هم نداشتند . و اگر اين مفسرين در پاسخ اشكال ما بگويند : آيه سوره بقره دلالت دارد بر اينكه مردم به حسب طبع يك جور بودند ، نه اينكه در خارج هم يك جور باشند ، ( و با در نظر گرفتن اين نكته ديگر تناقضى پيش نمىآيد ، آن آيه مىفرمايد : مردم همه يك طبيعت داشتند ، و اين آيه مىفرمايد اگر خدا مىخواست كارى مىكرد كه مردم در خارج هم يك جور باشند ) اين پاسخ درست نيست ، براى اينكه لازمه اش آن است كه در باره آيه سوره بقره بگوييم : مردم همه طبيعت كفر داشتند ، در حالى كه آيات زيادى از قرآن كريم دلالت دارد بر اينكه مردم بر حسب طبيعت و فطرت اصلى خود مؤمن بودند ، مانند آيه شريفه « وَنَفْسٍ وَما سَوَّاها فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَتَقْواها » « 1 » . دليل دوم اينكه نتيجه اين معنا آن است كه جمله * ( « وَلكِنْ يُدْخِلُ مَنْ يَشاءُ فِي رَحْمَتِه » ) * ديگر در مقابل جمله « و الظالمون . . . » قرار نگيرد ، و گفتن اين حرف دليل مىخواهد مگر اينكه چيزى در تقدير گرفته شود ، تا باز هم مقابله اى كه كلام آن را افاده مىكند محفوظ بماند .

--> ( 1 ) و قسم به نفس و آن كه او را نيكو بيافريد و به او شر و خيرش را الهام كرد . سوره شمس ، آيه 6 و 7 .