هادى است » به منظور مبالغه در هدايت است ، هم چنان كه وقتى مىخواهيم بگوييم : زيد بىاندازه عادل است ، مىگوييم : « زيد عدل است » . و كلمه « رجز » - به طورى كه گفته‌اند - به معناى شديدترين عذاب است ، و در اصل به معناى اضطراب بوده . اين آيه شريفه در مقام رد آن نسبتى است كه به قرآن دادند ، و آن را با استهزاء خود خوار شمردند ، و خلاصه ، تهديد كسانى است كه به آيات خدا كفر بورزند . * ( « اللَّه الَّذِي سَخَّرَ لَكُمُ الْبَحْرَ لِتَجْرِيَ الْفُلْكُ فِيه بِأَمْرِه . . . » ) * بعد از آنكه خداى سبحان حال افاكان را بيان كرد . كه از ايمان به آيات خدا وقتى كه براى آنان تلاوت مىشود آن آيات را استكبار مىورزند ، و استهزاء مىكنند با اينكه علم به حقانيت آن دارند . و سپس با بيانى مبالغه آميز آنان را به سختترين عذاب تهديد نمود ، اينك در اين آيه با خطاب دسته جمعى ، كفار و مؤمنين را مخاطب قرار مىدهد و پاره اى از آيات ربوبيت را كه در آن منتى عظيم بر آنان هست و به هيچ وجه نمىتوانند آن را انكار كنند ، برمىشمارد . و به اين منظور نخست مساله تسخير دريا ، و سپس تسخير تمامى موجودات در زمين و آسمان را خاطرنشان مىسازد ، و معلوم است كه هيچ انسانى به خود اجازه نمىدهد كه اين گونه آيات را انكار كند ، مگر آنكه فطرت انسانيت خود را از دست داده باشد ، و فراموش كرده باشد كه موجودى است داراى تفكر ، و به خاطر همين خاصيت تفكر از ساير جانداران متمايز شده است . و بنا بر اين حرف لام در كلمه « لكم » لام غايت خواهد بود ، و به آيه چنين معنا مىدهد : خداوند به خاطر شما دريا را مسخر كرد ، يعنى آن را طورى آفريد كه كشتى شما بتواند بر روى آن جريان يابد و انسانها از آن بهره مند شوند . ممكن هم هست لام را لام تعديه بگيريم ، در نتيجه مسخر كننده دريا خود انسان مىشود ، كه آن را به اذن خدا مسخر خود مىكند . و جمله « * ( لِتَجْرِيَ الْفُلْكُ فِيه بِأَمْرِه ) * » غايت و نتيجه تسخير بحر است ، و جريان كشتى در دريا به امر خدا ، عبارت است از ايجاد جريان با كلمه « كن » ، چون آثار اشياء نيز مانند خود اشياء منسوب به خداى تعالى است . و معناى جمله * ( « وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِه » ) * اين است كه خداى تعالى درياها را اين چنين رام كرد ، تا شما عطيه او را طلب كنيد ، يعنى با سفرهاى دريايى ، رزق خود را به دست آوريد . و معناى جمله * ( « وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ » ) * اين است كه خداى تعالى چنين كرد ، به اميد اينكه شما در مقابل آن ، او را شكر گزاريد . * ( « وَسَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الأَرْضِ جَمِيعاً مِنْه . . . » ) * اين سخن از باب ترقى دادن كلام ، و عطف عام بر خاص است . قبلا داستان تسخير