آزمايشى روشن شدند . بعضى از مفسرين « 1 » گفته‌اند : در اين آيه اشاره اى است به اين كه غير از آن معجزات امور ديگرى هم بوده كه در آزمودن بنى اسرائيل نظير معجزه بوده است . و در اين كه در ذيل اين ماجرا چهار آيه را آورده كه از جمله * ( « وَلَقَدْ نَجَّيْنا بَنِي إِسْرائِيلَ » ) * شروع شده ، و به جمله * ( « بَلؤُا مُبِينٌ » ) * ختم مىشود ، نوعى دلخوشى است كه به رسول خدا ( ص ) مىدهد ، و اشاره مىكند به اينكه خداى تعالى به زودى او و مؤمنين به او را از فراعنه مكه نجات مىدهد ، و بر كفار برمىگزيند ، و زمين را در اختيارشان قرار مىدهد ، تا ببيند كه چگونه عمل مىكنند . بحث روايتى از جوامع الجامع نقل شده كه در تفسير آيه * ( « فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّماءُ بِدُخانٍ مُبِينٍ » ) * گفته است كه در معناى دخان اختلاف شده ، بعضى گفته‌اند : دودى است قبل از قيام قيامت از آسمان مىآيد و داخل گوشهاى كفار مىشود ، به طورى كه سر آنها مانند سر كباب شده مىشود ، ولى مؤمنين از آن دود تنها دچار حالتى نظير زكام مىگردند ، و روى زمين با همه وسعتش مانند اطاقى در بسته مىشود كه در آن كاه دود كرده باشند ، و اين وضع تا چهل روز ادامه مىيابد - اين معنا از على و ابن عباس و حسن روايت شده « 2 » . مؤلف : اين حديث را الدر المنثور هم از همان نامبردگان نقل كرده . و نيز از حذيفة بن يمان و ابى سعيد خدرى از رسول خدا ( ص ) ، و نيز از ابن عمر بدون ذكر نام رسول خدا ( ص ) آورده است « 3 » . و در تفسير قمى در ذيل همين آيه گفته است : اين در وقتى است كه اهل رجعت از قبور درآيند ، در آن روز تمامى مردم در ظلمت فرو مىروند ، و مىگويند كه اين عذاب اليمى است ، پروردگارا اين عذاب را از ما بر طرف كن كه ما داراى ايمانيم « 4 » . و در مجمع البيان آمده كه زرارة بن اعين از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه

--> ( 1 ) روح المعانى ، ج 25 ، ص 126 . ( 2 ) جوامع الجامع ، ص 423 . ( 3 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 28 . ( 4 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 290 .