* ( « رَبُّكُمْ وَرَبُّ آبائِكُمُ الأَوَّلِينَ » ) * - در اين آيه بطور كامل تصريح شده به اينكه خداى تعالى رب ايشان و رب پدران و نياكان ايشان است پس بايد تنها او را بپرستند ، و به خاطر پيروى از پدران در پرستش بتها ، نبايد تعلل ورزند ، و عذر و بهانه بياورند . و به منظور تكميل اين تصريح ، جمله مورد بحث در سياق مخاطب آمده و فرموده : « رب شما و رب پدران شما » . و اين دو جمله ، يعنى جمله * ( « يُحْيِي وَيُمِيتُ » ) * و جمله « ربكم » هر دو خبرند براى مبتدايى كه حذف شده ، و تقديرش « هو يحيى و يميت » و نيز « هو ربكم » است . بحث روايتى در مجمع البيان در ذيل جمله * ( « إِنَّا أَنْزَلْناه فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ » ) * مىگويد : « ليله مباركه » همان شب قدر است . اين معنا از امام باقر و امام صادق ( ع ) روايت شده « 1 » . و در كافى به سند خود از على بن ابراهيم ، از پدرش ، از ابن ابى عمير ، از عمر بن اذينة ، از فضيل ، و زراره ، و محمد بن مسلم ، از حمران روايت كرده كه از امام باقر ( ع ) از اين كلام خدا كه مىفرمايد * ( « إِنَّا أَنْزَلْناه فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ » ) * پرسيده ، فرمود : بله ، منظور شب قدر است ، كه هر سال در هر ماه رمضان ، در دهه آخر آن تكرار مىشود ، پس قرآن نازل نشده مگر در شب قدر ، هم چنان كه خداى تعالى در باره آن مىفرمايد : * ( « فِيها يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ » ) * يعنى در شب قدر هر سال همه امور آن سال كه بايد تا سال بعد جريان يابد تقدير مىشود ، چه خير و چه شر ، چه اطاعت و چه معصيت ، و چه مولودهايى كه بايد به عرصه وجود قدم بگذارند ، و چه اجلها و رزقها . پس هر چه كه در آن شب براى آن سال تقدير شود ، و قضايش رانده شود ، آن قضاء حتمى است ، ولى در عين حال مشيت خداى تعالى در آن دخل و تصرف دارد . مؤلف : اينكه فرمود « آن قضاء حتمى است ، ولى در عين حال مشيت خداى تعالى در آن دخل و تصرف دارد » معنايش اين است كه از نظر اسباب و شرايط حتمى است ، يعنى هيچ سبب و شرطى نمىتواند تغييرش دهد ، مگر آنكه خداى تعالى بخواهد . و در كتاب بصائر از عباس بن معروف ، از سعدان بن مسلم ، از عبد اللَّه بن سنان ،

--> ( 1 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 60 . ( 2 ) فروع كافى ، ج 4 ، ص 157 .