كرد ، و آنچه كه بود و تا قيامت خواهد بود همه را نوشت پس مداد از نور و قلم از نور و لوح هم لوحى از نور بود . سفيان اضافه مىكند سپس عرضه داشتم : يا بن رسول اللَّه ! امر لوح و قلم و مداد را بيشتر برايم توضيح بده ، و آنچه خدا به تو تعليم داده تعليمم ده . فرمود : يا بن سعيد اگر تو اهليت براى پاسخ دادنم نداشتى جوابت را نمىدادم ، پس ( بدانكه ) نون « ن » نام فرشته اى است كه آن را به قلم كه آن نيز فرشته اى است مىدهد ، و قلم هم به لوح كه آن نيز فرشته اى است مىدهد ، و لوح هم به اسرافيل و اسرافيل به ميكائيل و او به جبرئيل مىدهد ، و جبرئيل هم به انبياء و رسولان خدا ( صلوات اللَّه عليهم ) . سفيان مىگويد : آن گاه امام فرمود : برخيز كه بيش از اين برايت خطرى است « 1 » . مؤلف : ظاهر آنچه در اين روايات آمده كه غالب حروف مقطعه را به اسماء حسناى خدا معنا كرده ، اين است كه اين حروف از اسماء خدا گرفته شده ، حال يا از اول آنها مانند « ميم » كه فرمود از ملك و مجيد و مقتدر گرفته شده ، و يا از وسط مانند « لام » از اللَّه و « ياء » از « ولى » ، پس اين حروف مقطعه اشاراتى هستند بر اساس رمز ، كه هر يك به يكى از اسماء خدا اشاره مىكنند ، و اين معنا از طرق اهل سنت از ابن عباس و ربيع بن انس و ديگران نيز روايت شده . ولى بر خواننده پوشيده نيست كه رمز ، اصولا وقتى به كار برده مىشود كه گوينده نمىخواهد ديگران از آنچه او به مخاطب خود مىفهماند سر در آورند ، و به اين منظور مطلب خود را با رمز به مخاطب مىرساند تا هم مخاطبش بفهمد و هم ديگران نفهمند ، و اين اسماء حسنايى كه در اين روايت حروف مقطعه اوائل سوره ها را رمز آن دانسته ، اسمايى است كه در بسيارى از موارد از كلام خداى تعالى به آنها يا بطور اجمال و يا بطور تفصيل ، تصريح و اشاره شده با اين حال ديگر هيچ فايده اى براى اين رمز گويى تصور نمىشود . پس بايد براى اين روايات به فرضى كه صحيح باشد ، و به راستى از معصوم ( ع ) صادر شده باشد فكر وجه ديگرى كرد ، و آن اين است كه آن را حمل كنيم بر اينكه اين حروف دلالت بر آن اسماء دارد ، ولى نه به دلالت وضعى . در نتيجه رمزهايى خواهد بود كه منظور و مراد آن بر ما پوشيده است ، و به مرتبه هايى از آن معانى دلالت دارد ، كه براى ما مجهول است ، چون آن مراتب نامبرده دقيقتر و رقيقتر و بلندپايه تر از فهم ما است . مؤيد اين توجيه تا اندازه اى اين است كه يك حرف نظير « ميم » را در چند جا به چند

--> ( 1 ) معانى الاخبار ، ط انتشارات اسلامى ، ص 22 .