كتاب ذكر كند ، پس در حقيقت معناى آيه چنين مىشود « ما اين چنين كتابى بر تو نازل كرديم كه تو خودت نه كتابى مىدانستى چيست ، و نه از ايمان و آثار حسنه اى كه در دلت از آن كتاب مىيابى اطلاعى داشتى » . و نيز ممكن است از اشكال دومى پاسخ داده شود به اينكه : هر چند معهود از كلام خداى تعالى در معناى روح همين است كه گفته شد ، و ليكن در آيه مورد بحث هم اگر بخواهيم روح را بر همين معنا حمل كنيم و بگوييم : منظور ، روح امرى و يا جبرئيل است ، باعث مىشود كه كلمه « أوحينا » را به معناى « ارسلنا » بگيريم ( و آيه را چنين معنا كنيم : ما اين چنين فرستاديم به سويت روحى را از امر خود ) ، چون روح به معناى روح امرى و يا جبرئيل چيزى نيست كه قابل وحى باشد ( و معنا ندارد مثلا بگوييم ما اين چنين فرشته اى را به سوى تو وحى كرديم ) . پس هيچ چاره اى نداريم مگر اينكه بگوييم مراد از وحى كردن ارسال و فرستادن است ، و اين هم خيلى بعيد و ناجور است . پس آسانتر همين است كه بگوييم « روح » به معناى قرآن است نه اينكه ايحاء به معناى ارسال باشد . ولى با كمى دقت معلوم مىشود كه نه جواب اول درست است ، و نه جواب دوم . بعضى ديگر از مفسرين گفته‌اند : مراد از روح همان روح امرى است ، كه هميشه با ملائكه وحى بر انبياء نازل مىشود ، هم چنان كه خودش فرموده : « يُنَزِّلُ الْمَلائِكَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِه عَلى مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِه أَنْ أَنْذِرُوا » « 1 » ، پس مراد از وحى كردن روح به سوى پيغمبر نازل كردن روح است بر آن جناب . ممكن است براى توجيه اين وجه و اينكه چرا از « انزال » به « وحى كردن » تعبير كرده ، بگوييم : چون كلمه « امر » به طورى كه آيه « إِنَّما أَمْرُه إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَه كُنْ » « 2 » بيان كرده ، عبارت است از كلمه خدا ، و روح هم از امر خدا و از كلمات خداست ، هم چنان كه خودش فرموده : « قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي » « 3 » ، پس روح كلمه خدا است ، و آيه « إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللَّه وَكَلِمَتُه أَلْقاها إِلى مَرْيَمَ وَرُوحٌ مِنْه » « 4 » نيز مصدق اين معنا است ، و

--> ( 1 ) خداى تعالى فرشتگان خود را همراه روحى از امر خود بر هر يك از بندگانش كه بخواهد به اين پيام نازل مىكند كه برخيزيد و بشر را انذار كنيد . سوره نحل ، آيه 2 . ( 2 ) سوره يس ، آيه 82 . ( 3 ) سوره اسرى ، آيه 85 . ( 4 ) مسيح ، عيسى بن مريم فرستاده اى است از خدا و كلمه اى است از او كه به مريم القاءش كرد و روحى است از خدا . سوره نساء ، آيه 171 .