حيات آخرت ، و دايمى خود مىرسد ، ولى كافر از آن فطرت اصلى منحرف شده ، و وضعى به خو گرفته كه فطرت انسانى ، آن را پاك و خوشايند نمىداند ، و به زودى صاحبش به كيفر اعمالش معذب مىشود . پس مثل اين دو قسم انسان مثل دو درياى شور و شيرين است ، كه يكى بر فطرت آب اصلىاش ، كه همان گوارايى باشد باقى است ، و ديگرى ( به خاطر اختلاط با املاح ) شور شده است ، هر چند كه در بعضى از آثار نافع شريكند ، چون مردم از هر دوى آنها ماهى مىگيرند ، و يا مرغابى شكار مىكنند ، و يا زيور مرواريد استخراج مىنمايند ، و يا صدف و مرجان مىگيرند . پس ظاهر آيه اين است كه : زيور استخراج شده از دريا ، مشترك بين درياى شور و شيرين است . ولى جمعى « 1 » از مفسرين به اين ظاهر اشكال كرده‌اند ، كه لؤلؤ و مرجان تنها از درياى شور استخراج مىشود ، و درياى شيرين نه لؤلؤ دارد و نه مرجان . و بعضى ديگر پاسخهايى از اين اشكال داده‌اند ، از آن جمله گفته‌اند : « 2 » آيه شريفه در مقام بيان مطلق فوايد مشترك بين دو جور دريا است ، و اين منافات ندارد كه بعضى از درياها اختصاص به بعضى از فوايد داشته باشد ، گويا فرموده : شما از هر يك انتفاعى مىبريد ، و استفاده اى مىكنيد ، مثلا گوشت تازه از آنها مىگيريد ، و زيور آلات از آنها استخراج مىنماييد ، و كشتىها را مىبينيد كه در آنها حركت مىكنند ، و اين منافات ندارد با اينكه زيور تنها از درياى شور استخراج بشود . يكى « 3 » ديگر از پاسخها اين است كه : آيه شريفه كافر و مؤمن را به آب تلخ و شيرين تشبيه كرده ، و آن گاه آب تلخ و شور را بر كافر ترجيح داده ، كه آب تلخ و شور ماهى و زيور دارد ، ولى كافر هيچ فايده اى در وجودش نيست . پس آيه شريفه همان را بيان مىكند كه آيه « ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ فَهِيَ كَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً » ، و ذيلش كه مىفرمايد : « وَإِنَّ مِنَ الْحِجارَةِ لَما يَتَفَجَّرُ مِنْه الأَنْهارُ وَإِنَّ مِنْها لَما يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْه الْماءُ وَإِنَّ مِنْها لَما يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّه » « 4 » در صدد بيان آن است .

--> ( 1 و 2 و 3 ) تفسير روح المعانى ، ج 22 ، ص 180 . ( 4 ) پس به خاطر انكار حق دلهايشان قساوت گرفت ، و چون سنگ و يا سختتر از آن شد ، چون بعضى از سنگها گاهى مىشكافد ، و نهرها از شكافش جارى مىشود ، و بعضى مىشكافد و حد اقل آبى از آن بيرون آيد ، و بعضى از آنها از خشيت خدا از كوه فرو مىغلطد . سوره بقره ، آيه 74 .