و تمكين ضعفا در زمين به اين است كه مكانى و جايى به ايشان دهد كه مالك آنجا شوند ، و در آن استقرار يابند ، و از خليل نقل شده كه گفته : كلمه « مكان » صيغه مفعل از ماده « كون » است ، كه به خاطر اينكه بسيار در زبانها جارى مىشود ، آن را مصدرى بر وزن « فعال » گرفته ، و فعل « تمكن و تمسكن » را از آن مشتق نموده‌اند ، هم چنان كه از كلمه « منزل » با اينكه مصدر نيست ، فعل « تمنزل » را مشتق نموده‌اند « 1 » . مناسبتر آن است كه : جمله * ( « وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ . . . » ) * را حال از كلمه « طائفة » گرفته و تقدير كلام را « يستضعف طائفة منهم و نحن نريد ان نمن - فرعون طايفه اى از اهل زمين را ضعيف شمرد در حالى كه ما بر همانها كه ضعيف شمرده شدند منت مىنهيم . . . » بدانيم بعضى « 2 » ديگر از مفسرين گفته‌اند : جمله مورد بحث عطف است بر جمله * ( « إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلا فِي الأَرْضِ » ) * . و ليكن قول اول ظاهرتر از آيه است . و كلمه « نريد » چه به احتمال اول و چه دوم حكايت حال گذشته است ، يعنى با اينكه مضارع است و معناى « مىخواهيم » را مىدهد ، و ليكن چون در حكايت حال گذشته استعمال شده معناى « خواستيم » را افاده مىكند . و جمله * ( « وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً » ) * عطف تفسير است براى « نمن » و همچنين جملات ديگرى كه بعد از آن پى در پى آمده ، همه منت مذكور را تفسير مىكنند . و معنايش اين است كه : جوى كه ما موسى ( ع ) را در آن پروريديم جو علو فرعون در زمين و تفرقه افكنى وى در ميان مردم و استضعاف بنى اسرائيل بود ، استضعافى كه به كلى نابودشان مىكرد ، در حالى كه ما خواستيم بر همان ضعيف شدگان از هر جهت ، نعمتى ارزانى بداريم كه از سنگينى آن گرانبار شوند ، به اين كه خواستيم آنان را پيشوا كنيم ، تا ديگران به ايشان اقتدا كنند و در نتيجه پيشرو ديگران باشند ، در حالى كه سالها تابع ديگران بودند ، و نيز خواستيم آنان را وارث ديگران در زمين كنيم ، بعد از آنكه زمين در دست ديگران بود ، و خواستيم تا در زمين مكنتشان دهيم ، به اينكه قسمتى از زمين را ملك آنان كنيم ، تا در آن استقرار يابند ، و مالك آن باشند ، بعد از آنكه در زمين هيچ جايى نداشتند ، جز همان جايى كه فرعون مىخواست آنان را در آنجا مستقر كند و خواستيم تا به فرعون پادشاه مصر و هامان وزيرش و لشكريان آن دو از همين مستضعفين ، آن سرنوشت را نشان دهيم كه از آن بيمناك بودند ، و آن اين بود كه روزى بنى اسرائيل بر ايشان چيره شوند ، و ملك و سلطنت و مال و ثروت و رسم و سنت آنان را از دستشان بگيرند ، هم چنان كه خودشان

--> ( 1 ) مفردات راغب ماده « مكن » به نقل از خليل . ( 2 ) روح المعانى ، ج 20 ، ص 43 .