استعطافى آن سوگندى است كه در انشاء واقع مىشود ، مثل اينكه به كسى بگويى « باللَّه زرنى - تو را به خدا سراغم بيا » ، و معناى آيه بنا بر اين احتمال اين مىشود ، كه : پروردگارا تو را سوگند مىدهم كه بر من عطوفت كنى ، و مرا حفظ فرمايى ، تا در نتيجه پشتيبان مجرمين نباشم . از ميان اين چند وجه ، وجه اولى بهتر است ، براى اينكه مراد از جمله * ( « بِما أَنْعَمْتَ عَلَيَّ » ) * - بنا به گفته اين مفسرين - انعام خدا به وى است ، يا به اين كه : او را در كودكى از شر فرعون حفظ كرد ، و به مادرش برگردانيد ، و يا به اين كه توبه اش را از قتل قبطى قبول نمود و او را بخشيد البته بنا بر اينكه از راه الهام يا خواب و امثال آن علم پيدا كرده باشد به اين كه خداى تعالى او را آمرزيده است و هر يك از اين دو احتمال باشد سوگند او سوگند به غير خداى تعالى بوده ، و معناى كلامش اين مىشود كه : سوگند مىخورم به اينكه مرا حفظ كردى كه . . . و يا سوگند مىخورم به اينكه مرا آمرزيدى كه . . . ، و اين قسم سوگند در كلام خداى تعالى سابقه ندارد ، و هيچ معهود نيست كه از كسى حكايت كرده باشد ، كه به غير خود او سوگند خورده باشد ، به همين جهت است كه گفتيم وجه اول بهتر است ، چون بنا بر وجه اول اصلا حرف ( باء ) براى سوگند نيست ، تا اين اشكال متوجه شود . * ( « فَلَنْ أَكُونَ ظَهِيراً لِلْمُجْرِمِينَ » ) * - بعضى « 1 » از مفسرين گفته‌اند : « مراد از » مجرم « آن كسى است كه غير خودش را به جرم وادار سازد ، و يا يارى او به جرم كشيده شود ، مانند همان اسرائيلى كه مرد قبطى با او در افتاد ، و يارى كردن موسى از وى ، موسى را دچار دردسر و ارتكاب جرم ساخت پس در حقيقت در كلمه » مجرمين « در اين جمله ، مجازى در نسبت به كار رفته ، چون آن مرد اسرائيلى مجرم نبود بلكه سبب شد تا موسى مرتكب جرم شود » . بعضى « 2 » ديگر گفته‌اند : « مراد از » مجرمين « فرعون و قوم اوست ، و معناى جمله اين است كه : سوگند مىخورم به انعامت بر من ، كه توبه كنم ، و ديگر با مصاحبت و ملازمت ياور و كمك كار فرعون و قومش نشوم ، و ديگر - مانند سابق - نزدش نروم ، و ملازمش نشوم ، و خلاصه سياهى لشكرش نگردم » . مفسر ديگر اين وجه را رد كرده به اينكه : « اين وجه هيچ تناسبى با مقام ندارد » . اما آنچه حق مطلب است اين است كه : جمله * ( « رَبِّ بِما أَنْعَمْتَ عَلَيَّ فَلَنْ أَكُونَ ظَهِيراً لِلْمُجْرِمِينَ » ) * عهد و پيمانى است از سوى موسى كه ديگر هيچ مجرمى را در جرمش كمك

--> ( 1 و 2 ) روح المعانى ، ج 20 ، ص 55 .