ندارى . و در قرآن كريم بى نيازى رسول خدا ( ص ) از مال مردم مكرر بيان و اعلام شده ، مثلا از آن جمله در سوره انعام آيه « 90 » فرموده : « قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْه أَجْراً » و نظير همين مضمون در آيه « 23 » سوره شورى آمده . گفتيم در اين آيات چهار عذر براى اعراض كنندگان از دعوت حق آمده : اولين آنها جمله * ( « أفَلَمْ يَدَّبَّرُوا الْقَوْلَ » ) * بود كه مربوط به فهم قرآن بود . دومى آنها جمله * ( « أَمْ جاءَهُمْ ما لَمْ يَأْتِ آباءَهُمُ الأَوَّلِينَ » ) * بود ، كه مربوط به شريعت اسلام است كه رسول خدا ( ص ) به سوى آن دعوت مىكرد . سومى جمله * ( « أَمْ يَقُولُونَ بِه جِنَّةٌ » ) * بود كه مربوط به شخص رسول خدا ( ص ) بود . چهارمى جمله * ( « أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجاً » ) * است كه راجع به سيره و رفتار آن جناب مىباشد . * ( « وَإِنَّكَ لَتَدْعُوهُمْ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ وَإِنَّ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالآخِرَةِ عَنِ الصِّراطِ لَناكِبُونَ » ) * كلمه « نكب » و « نكوب » به معناى عدول از راه و انحراف از هر چيزى است . سابقا در تفسير سوره فاتحه گفتيم كه « صراط مستقيم » به معناى راه واضح و روشنى است كه نه در آن اختلاف تصور شود و نه تخلف . به اين معنا كه در اثر و خاصيت آن كه همان رساندن به مقصود است نه اختلاف هست ، و نه خود آن در اين اثرش تخلف مىكند ، و اين صفت همان صفت حق است ، چون حق نيز واحد است ، و نه اجزاى آن با يكديگر اختلاف و تناقض دارد و نه در رساندن به آن مطلوبى كه به سوى آن هدايت مىكند تخلف مىنمايد . از اينجا نتيجه مىگيريم كه حق ، صراط مستقيم است و چون فرموده كه رسول خدا ( ص ) به سوى حق هدايت مىكند لازمه اش اين مىشود كه به سوى صراط مستقيم هدايت كند . سپس از آنجا كه فرمود : « كفار از حق كراهت داشته و گريزانند » قهرا از صراط مستقيم انحراف دارند ، و به بيراهه مىروند . و اگر از ميان همه صفاتى كه كفار دارند تنها مساله بى ايمانى به آخرت را ياد آور شده ، و به همان يكى اكتفاء نموده ، بدين جهت است كه اصل اساسى دين حق ، بر اين مساله استوار است كه آدمى داراى حياتى جاودانه است و زندگى او با مرگ خاتمه نمىپذيرد و در آن حيات جاويد ، سعادتى دارد كه بايد آن سعادت را با اعتقاد حق و عمل حق به دست آورد ، هم چنان كه در آن حيات جاويد شقاوتى دارد كه بايستى از آن بپرهيزد ، و معلوم است كه