آورده باشد ، به بهتر از آن پاداش مىشود و هر كس سيئه آورده باشد با صورت به جهنم انداخته مىشود و همه جزاى عمل خود را مىبينند . و بنا بر اين ، آيه مورد بحث همان معنا را خواهد داد كه آيه « أفَلا يَعْلَمُ إِذا بُعْثِرَ ما فِي الْقُبُورِ وَحُصِّلَ ما فِي الصُّدُورِ إِنَّ رَبَّهُمْ بِهِمْ يَوْمَئِذٍ لَخَبِيرٌ » « 1 » و آيه « يَوْمَ هُمْ بارِزُونَ لا يَخْفى عَلَى اللَّه مِنْهُمْ شَيْءٌ » « 2 » در مقام بيان آن است ، آن وقت جمله * ( « مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ . . . » ) * تفصيلى مىشود براى جمله * ( « إِنَّه خَبِيرٌ بِما تَفْعَلُونَ » ) * تفصيل از نظر لازمه با خبر بودن ، كه همان جزاى عملكرد آنان است ، هم چنان كه در ذيل هم به آن اشاره نموده مىفرمايد : * ( « هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ » ) * و قبلا مردم غايب فرض شده بودند و در اينجا حاضر و مورد خطاب ، اين التفات به منظور تشديد نهيب و تهديد است . البته در آيه * ( « وَتَرَى الْجِبالَ تَحْسَبُها جامِدَةً وَهِيَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحابِ » ) * دو قول ديگر هست . يكى اينكه : آن را حمل كرده‌اند بر حركت جوهرى و اينكه تمامى موجودات با جوهره ذاتشان به سوى غايت وجود خود در حركتند و اين همان معناى حشر و رجوع به خداى سبحان است . و اين معنا ، از نظر اشاره اى كه در جمله « * ( تَحْسَبُها جامِدَةً ) * - تو آنها را جامد مىپندارى » هست - به اينكه همين امروز كه قيامتى به پا نشده ، متحركند - مناسبترين معناست ، براى اينكه نمىشود روز قيامت را ظرف گرفت هم براى جامد ديدن كوه ها و هم براى حركت آنها چون ابر . دوم اينكه : آن را حمل كرده‌اند بر حركت انتقالى زمين . و اين معنا از نظر آيه - فى نفسها - معناى خوبى است ، الا اينكه دو تا اشكال متوجه آن مىشود ، اول اينكه : بنا بر اين معنا ، آيه شريفه از ما قبل و ما بعد خود بريده و غير مربوط مىشود ، چون هم ما قبل آن و هم ما بعدش راجع به قيامت بود ، دوم اينكه با اين بريدگى اتصال جمله * ( « إِنَّه خَبِيرٌ بِما تَفْعَلُونَ » ) * به ما قبلش نيز به هم مىخورد . * ( « مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَه خَيْرٌ مِنْها وَهُمْ مِنْ فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُونَ » ) * اين آيه و آيه بعدش - همانطور كه قبلا هم اشاره كرديم - تفصيلى است براى اجمالى - كه در جمله « * ( إِنَّه خَبِيرٌ بِما تَفْعَلُونَ ) * » است ، البته تفصيل از نظر اثر خبير بودن خدا ، زيرا اثر

--> ( 1 ) آيا مشرك نمىداند و خبر از روزى ندارد كه آنچه در قبور است بيرون ريخته مىشوند و آنچه در سينه ها بود بر ملا مىشود چون پروردگارشان در اين روز به آنها خبير است . سوره عاديات ، آيه 9 - 11 . ( 2 ) روزى كه ايشان آشكارند و از ايشان چيزى بر خدا پوشيده نيست . سوره مؤمن ، آيه 16 .