اين دستور را داد تا ملكه سبا در برابر عظمت پروردگارش به تمام معناى كلمه خاضع گردد . * ( « قالَ سَنَنْظُرُ أصَدَقْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْكاذِبِينَ » ) * ضمير در « قال - گفت » به سليمان ( ع ) بر مىگردد ، كه داورى درباره هدهد را محول به آينده كرده و او را بدون تحقيق تصديق نفرمود ، چون هدهد بر گفته هاى خود شاهدى نياورد ، البته تكذيبش هم نكرد ، چون آن جناب دليلى بر كذب او نداشت ، لذا وعده داد كه به زودى درباره سخنانش تحقيق مىكنيم ، تا معلوم شود راست گفته اى يا دروغ . * ( « اذْهَبْ بِكِتابِي هذا فَأَلْقِه إِلَيْهِمْ ثُمَّ تَوَلَّ عَنْهُمْ فَانْظُرْ ما ذا يَرْجِعُونَ » ) * اين آيه حكايت كلام سليمان و خطابش به هدهد است ، گويا فرموده : « پس سليمان نامه اى نوشت و به هدهد داده به او گفت » : اين نامه مرا به سوى ايشان ، يعنى ملكه سبأ و مردمش ببر و نزد ايشان بينداز و خودت را كنار بكش و در محلى قرار گير كه تو آنان را ببينى ، آن گاه ببين چه عكس العملى از خود نشان مىدهند ، يعنى وقتى بحث در ميان آنان درگير مىشود با هم چه مىگويند ؟ در تمامى قرائتها كلمه « فالقه » هم در وصل و هم در وقف با سكون هاء قرائت شده و هاء در آن هاء سكت است . از جمله سخنانى كه بعضى « 1 » از مفسرين درباره اين آيه گفته‌اند اين است كه : جمله « * ( ثُمَّ تَوَلَّ عَنْهُمْ فَانْظُرْ ) * » از قبيل تقديم و تاخير است و اصل آن چنين است « فانظر ما ذا يرجعون ثم تول عنهم » . ولى ضعف اين سخن از نظر خواننده پوشيده نيست . * ( « قالَتْ يا أَيُّهَا الْمَلأُ إِنِّي أُلْقِيَ إِلَيَّ كِتابٌ كَرِيمٌ إِنَّه مِنْ سُلَيْمانَ وَإِنَّه بِسْمِ اللَّه الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » ) * در اين كلام حذف و ايجاز ، يعنى اختصار به كار رفته و تقدير كلام اين است كه : هدهد نامه را از سليمان گرفته به سر زمين سبأ برد تا به ملكه آنجا برساند و چون بدانجا رسيد نامه را نزد وى بينداخت ، ملكه نامه را گرفت همين كه آن را خواند به اشراف قوم خود گفت : * ( « يا أَيُّهَا الْمَلَؤُا . . . » ) * . اين دو آيه حكايت گفتار ملكه سبأ است ، كه به مردمش از رسيدن چنين نامه اى و كيفيت رسيدن آن و نيز مضمون آن خبر مىدهد و نامه را توصيف مىكند به اينكه نامه اى است كريم و ظاهر آيه دوم اين است كه مىخواهد علت كريم بودن آن را بيان كند ،

--> ( 1 ) مجمع البيان ، ج 7 ، ص 219 .