راجع به خداى تعالى ، و زكات در آنچه راجع به مردم است و از نظرى ديگر ، نماز در اعمال بدنى و زكات در اعمال مالى . و اينكه فرمود : * ( « وَهُمْ بِالآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ » ) * وصف ديگرى است براى مؤمنين ، كه عطف شده به آن دو وصف ديگر ، و اين وصف را به منظور اشاره به اين معنا آورده كه بفهماند اعمال صالح ، وقتى در جاى خود قرار مىگيرد و به غرض و هدفى كه بايد مىرسد ، كه توأم با يقين به آخرت باشد ، زيرا عمل هر قدر هم صالح باشد ، با تكذيب آخرت ، اثرش خنثى و اجرش حبط مىشود ، به دليل اينكه خداى تعالى فرموده : « وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَلِقاءِ الآخِرَةِ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ » « 1 » . و اگر ضمير جمع را در جمله * ( « وَهُمْ بِالآخِرَةِ هُمْ » ) * تكرار كرد ، با اينكه ممكن بود بفرمايد « و هم بالآخرة يوقنون . . . » ، براى اين بود كه دلالت كند بر اينكه اين يقين به آخرت شان مردم با ايمان است و مردم با ايمان اهل يقينند و بايد چنين انتظارى از ايشان داشت و توقع نمىرود كه با داشتن ايمان به روز جزا كفر بورزند . * ( « إِنَّ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالآخِرَةِ زَيَّنَّا لَهُمْ أَعْمالَهُمْ فَهُمْ يَعْمَهُونَ » ) * كلمه « يعمهون » از « عمه » ، به معناى تحير و سرگردانى در امرى است و معناى زينت دادن عمل اين است كه ، عمل را طورى قرار دهند كه آدمى مجذوب و شيفته آن شود و كسانى كه ايمان به آخرت ندارند از آنجايى كه آن روز را كه غايت مسير انسان است قبول ندارند ، بناچار آنان مىمانند و دنيا ، و معلوم است كه دنيا هم نمىتواند غايت اعمال قرار گيرد ، پس اين بىنوايان كه دست به دامان اعمال خود مىزنند ، در راه زندگى متحير و سرگردانند ، زيرا هدفى ندارند تا با اعمال خود به سوى آن هدف بروند . * ( « أُوْلئِكَ الَّذِينَ لَهُمْ سُوءُ الْعَذابِ وَهُمْ فِي الآخِرَةِ هُمُ الأَخْسَرُونَ » ) * اين جمله تهديدى است به مطلق عذاب ، چه دنيوى و چه اخروى ، چون دنبالش عذاب خصوص آخرت را خاطر نشان مىسازد و مىفرمايد : * ( « وَهُمْ فِي الآخِرَةِ هُمُ الأَخْسَرُونَ » ) * ، پس معلوم مىشود جمله اول مربوط به مطلق عذاب است و شايد وجه اينكه مىفرمايد : اينان در آخرت « أخسرون - زيانكارتران » هستند ، اين است كه نامه اعمال ساير گنه كاران ، هم مشتمل بر گناه است و هم مشتمل بر ثواب ، كه مطابق آن اعمال ، جزا داده مىشوند ، اما اين بيچارگان گناهانشان در نامه ها ثبت شده ، اما ثوابهايشان و كارهاى نيكشان

--> ( 1 ) و كسانى كه به آيات ما و ديدار آخرت تكذيب مىكنند اعمالشان حبط مىشود . سوره اعراف ، آيه 147 .