السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
462
تفسير الميزان ( فارسي )
انبياء و رسولان الهى نيز كه يكى پس از ديگرى از طرف خداى تعالى آمدند و همگى با قوانين اجتماعى و سننى براى زندگى آمدند ، اين معنا را تاييد كردهاند كه بايد قوانين اجتماعى و سنن زندگى از ناحيه خداى تعالى تشريع شود ، تا احكام و وظائفى باشد كه فطرت بشرى نيز به سوى آن هدايت كند و در نتيجه سعادت حيات بشر را تضمين نموده ، صلاح اجتماعى او را تامين كند . و معلوم است همانطور كه واضع و مقنن اين شريعت آسمانى خداى سبحان است ، همچنين مجرى آن - البته از نظر ثواب و عقاب كه موطنش قيامت و محل بازگشت به سوى خداست - او مىباشد . و مقتضاى اينكه خود خداى تعالى اين شرايع آسمانى را تشريع كند و معتبر بشمارد ، و خود را مجرى آنها بداند ، اين است كه بر خود واجب كرده باشد - البته وجوب تشريعى نه تكوينى - كه بر ضد خواسته خود اقدامى ننموده و خودش در اثر اهمال و يا الغاء كيفر ، قانون خود را نشكند ، مثلا ، عمل خلافى را كه خودش براى آن كيفر تعيين نموده ، بدون كيفر نگذارد و عمل صحيحى را كه مستحق كيفر نيست كيفر ندهد ، به غافلى كه هيچ اطلاعى از حكم يا موضوع حكم ندارد ، كيفر عالم عامد ندهد ، و مظلوم را به گناه ظالم مؤاخذه نكند و گر نه ظلم كرده است و « تعالى اللَّه عن ذلك علوا كبيرا - او از چنين ظلمى منزه است » . و شايد مقصود آنهايى هم كه گفتهاند : خدا قادر بر ظلم است و ليكن به هيچ وجه از او سر نمىزند - چون نقص كمال است و خدا از آن منزه است - همين معنا باشد ، پس فرض اينكه خداى تعالى ظلم كند ، فرض امرى است كه صدورش از او محال است ، نه اينكه خود فرض محال باشد و از ظاهر آيه * ( « وَما كُنَّا ظالِمِينَ » ) * « 1 » و نيز آيه « إِنَّ اللَّه لا يَظْلِمُ النَّاسَ شَيْئاً » « 2 » و آيه « لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّه حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ » « 3 » و آيه « وَما رَبُّكَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ » « 4 » همين معنا استفاده مىشود . آرى ظاهر اين آيات اين است كه ظلم نكردن خدا از باب سالبه به انتفاء موضوع نيست ، بلكه از باب سالبه به انتفاء حكم است ، به عبارت ساده تر اينكه : از اين باب نيست كه خدا قادر بر ظلم نيست و « العياذ باللَّه » خواسته است منت خشك و خالى بر بندگانش
--> ( 1 ) ما ستمكار نبودهايم . سوره شعراء ، آيه 209 . ( 2 ) خدا به هيچ وجه به مردم ظلم نمىكند . سوره يونس ، آيه 44 . ( 3 ) تا بعد از فرستادن رسولان ، ديگر مردم عليه خدا بهانه اى نداشته باشند . سوره نساء ، آيه 165 . ( 4 ) پروردگارت ستمگر بر بندگان نيست . سوره فصلت ، آيه 46 .