گويند كه به غير عرب منسوب باشد و اعجم كسى را گويند كه در زبانش لكنتى باشد ، حال چه عرب باشد و چه غير عرب و از اين باب ، عرب الكن را اعجم مىگويند ، كه او نيز مانند يك فرد غير عرب خوب نمىتواند عربى سخن گويد و از همين باب است كه بهائم را نيز عجماء ( زبان بسته ) مىنامند و شخص منسوب به بهائم را نيز اعجمى مىخوانند ، هم چنان كه در قرآن كريم آمده : * ( « وَلَوْ نَزَّلْناه عَلى بَعْضِ الأَعْجَمِينَ » ) * البته چند ياء از آن حذف شده زيرا اصلش اعجميين بوده « 1 » . و مقتضاى گفتار او به طورى كه ملاحظه مىكنيد اين است كه اصل اعجمين - همانطور كه گفتيم - اعجميين بوده و ياء نسبت از آن حذف شده است . بعضى « 2 » ديگر از علماء نيز به اين معنا تصريح كرده‌اند . و بعضى « 3 » از ايشان در توجيه آن گفته‌اند : چون كلمه « اعجم » مؤنثش عجماء مىشود ، و به طور كلى وزن « افعل و فعلاء » جمع سالم ندارد ، ليكن نحوىهاى كوفه جايز دانسته‌اند كه به جمع سالم جمع بسته شود و ظاهر كلمه « اعجمين » نيز مؤيد گفته آنان است ، پس ديگر اجبارى نيست بگوييم چيزى از آن حذف شده است . به هر حال ظاهر سياق مىرساند كه اين دو آيه متصل به جمله * ( « بِلِسانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ » ) * است ، پس در حقيقت اين دو آيه مىخواهند همان جمله را تعليل كنند ، در نتيجه معنا چنين مىشود : ما آن را به زبان عربى آشكار و واضح الدلاله نازل كرديم ، تا بدان ايمان آورند و ديگر تعلل نورزند ، به اينكه ما آن را نمىفهميم و اگر ما آن را به بعضى از افراد غير عرب نازل مىكرديم ، اين بهانه برايشان باقى مىماند و آن را رد نموده به بهانه اينكه نمىفهميم چه مقصودى دارد ، ايمان نمىآوردند . پس مراد از نزول آن بر بعضى افراد عجمى نزولش به زبان غير عربى است و اين دو آيه و آيه بعدى آن معنايى را مىرساند كه آيه « وَلَوْ جَعَلْناه قُرْآناً أَعْجَمِيًّا لَقالُوا لَوْ لا فُصِّلَتْ آياتُه ء أَعْجَمِيٌّ وَعَرَبِيٌّ قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدىً وَشِفاءٌ وَالَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ فِي آذانِهِمْ وَقْرٌ وَهُوَ عَلَيْهِمْ عَمًى » « 4 » در مقام افاده آن است .

--> ( 1 ) مفردات راغب ، ماده « عجم » . ( 2 و 3 ) مجمع البيان ، ج 7 ، ص 203 . ( 4 ) و اگر آن را قرآنى غير عربى مىكرديم ، حتما مىگفتند : چرا آياتش روشن نيست ؟ آيا براى ما اعراب ، كلامى عجمى نازل مىشود ؟ بگو آن براى كسانى كه ايمان آوردند هدايت و شفاء است ، و كسانى كه ايمان نمىآورند در گوشهايشان سنگينى و كرى است و هم بر ديدگانشان كورى است . سوره حم سجده ، آيه 44 .