است كه مراد از آن عضوى است از زنان كه با ازدواج براى مردان مباح مىشود ، و لام در « لكم » لام ملك است ، آن هم ملك طبيعى ، و نيز كلمه « من » در جمله « من ازواجكم » تبعيضى است و مراد از « زوجيت » ، زوجيت طبيعى است ، هر چند به وجهى كه ممكن است مراد از آن زوجيت اجتماعى و اعتبارى باشد . و اما اينكه بعضى « 1 » از مفسرين احتمال داده‌اند كه مراد از لفظ « ما » زنان ، و جمله * ( « مِنْ أَزْواجِكُمْ » ) * بيان آن باشد ، احتمالى است بعيد . * ( « بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ عادُونَ » ) * - يعنى بلكه شما مردمى متجاوز و خارج از آن حدى هستيد كه فطرت و خلقت برايتان ترسيم كرده . پس اين جمله در معناى آيه « أإِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجالَ وَتَقْطَعُونَ السَّبِيلَ » « 2 » مىباشد . پس ، از همه مطالب گذشته روشن شد كه كلام خداى تعالى بر اساس حجتى برهانى است كه به آن حجت اشاره فرموده است . * ( « قالُوا لَئِنْ لَمْ تَنْتَه يا لُوطُ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْمُخْرَجِينَ » ) * يعنى اگر دست بر ندارى ، از كسانى خواهى شد كه تبعيد مىشوند و از قريه نفى بلد مىگردند ، هم چنان كه اين معنا را در جاى ديگر از قوم لوط نقل فرموده كه گفتند : « أَخْرِجُوا آلَ لُوطٍ مِنْ قَرْيَتِكُمْ » « 3 » . * ( « قالَ إِنِّي لِعَمَلِكُمْ مِنَ الْقالِينَ » ) * مراد از « عمل » ايشان به طورى كه از سياق بر مىآيد همان جمع شدن مردان با يكديگر و ترك زنان است ، و كلمه « قالى » به معناى مبغض و دشمن است و مقابله تهديد قوم كه گفتند : تو را تبعيد مىكنيم به مثل چنين كلامى كه « من دشمن عمل شمايم » و اينكه اصلا متعرض جواب از تهديد ايشان نشد ، معنا را چنين مىكند كه : من از تبعيد شما هيچ بيم ندارم و ابدا در فكر و انديشه آن نيستم ، بلكه همه غصه من در اين است كه چرا شما چنينيد ، و عملتان را دشمن مىدارم و بسيار علاقه مند به نجات شما هستم ، نجات از و بال اين عمل كه خواه ناخواه روزى گريبانتان را مىگيرد و به همين جهت دنبال آن فرمود : * ( « رَبِّ نَجِّنِي وَأَهْلِي مِمَّا يَعْمَلُونَ » ) * .

--> ( 1 ) تفسير شريف لاهيجى ، ج 3 ، ص 392 . ( 2 ) شما نزد مردان مىرويد ، و راه را قطع مىكنيد . سوره عنكبوت ، آيه 29 . ( 3 ) آل لوط را از قريه خود بيرون كنيد . سوره عنكبوت ، آيه 67 .