* ( « قالُوا لَئِنْ لَمْ تَنْتَه يا نُوحُ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْمَرْجُومِينَ » ) * مقصود از اينكه قوم نوح گفتند : « اگر اى نوح منتهى نشوى » اين است كه اگر دعوتت را ترك نكنى مرجوم خواهى شد . و مرجوم از رجم است كه به معناى سنگسار كردن كسى است ، بعضى « 1 » ديگر گفته‌اند : « به معناى ناسزا است » . ولى بعيد است و اين سخن را در اواخر دعوت نوح گفتند و او را تهديدى قطعى كردند ، چون كلام خود را به چند وجه تاكيد نمودند ، ( يكى لام در لئن ، دوم لام در لتكونن ، و سوم نون تاكيدى كه در آخر لتكونن است ) . * ( « قالَ رَبِّ إِنَّ قَوْمِي كَذَّبُونِ فَافْتَحْ بَيْنِي وَبَيْنَهُمْ فَتْحاً وَنَجِّنِي وَمَنْ مَعِيَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ . . . » ) * اين جمله آغاز كلام نوح ( ع ) است و جمله * ( « رَبِّ إِنَّ قَوْمِي كَذَّبُونِ » ) * جلوتر ذكر شده تا مقدمه باشد براى مطالب بعد و اين معنا را برساند كه ديگر كار از كار گذشته و تكذيب به طور مطلق از آنان تحقق يافته ، به طورى كه ديگر هيچ اميدى به تصديق و ايمان در آنان نمانده ، هم چنان كه در آيه « رَبِّ لا تَذَرْ عَلَى الأَرْضِ مِنَ الْكافِرِينَ دَيَّاراً إِنَّكَ إِنْ تَذَرْهُمْ يُضِلُّوا عِبادَكَ وَلا يَلِدُوا إِلَّا فاجِراً كَفَّاراً » « 2 » به اين نكته تصريح شده است . و جمله * ( « فَافْتَحْ بَيْنِي وَبَيْنَهُمْ فَتْحاً » ) * كنايه است از راندن قضاء ميان آن جناب و قومش ، هم چنان كه درباره اين قضاء به طور كلى فرموده : « وَلِكُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ فَإِذا جاءَ رَسُولُهُمْ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ وَهُمْ لا يُظْلَمُونَ » « 3 » . و اصل اين استعمال از باب استعاره به كنايه است ، گويا نوح و پيروانش و كفار از قومش ، در يك جا جمع شده و بهم در آميخته‌اند ، به طورى كه از يكديگر تشخيص داده نمىشوند ناگزير از پروردگار خود درخواست كرده كه فتح و قضاى وسيعى در ميان آنان ايجاد كند ، تا يك طايفه از طايفه ديگر دور شود ، و اين كنايه است از نزول عذاب كه قهرا جز كفار و فاسقين را نمىگيرد و وقتى گرفت ، پيروان او متمايز مىشوند ، چون ديگر كافر و فاسقى باقى نمىماند . دليل بر اين استعاره جمله * ( « وَنَجِّنِي وَمَنْ مَعِيَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ » ) * است كه خودش و مؤمنين را در آميخته و در هم با كفار فرض كرده ، كه اگر نجات خدايى نباشد عذاب مورد

--> ( 1 ) روح المعانى ، ج 19 ، ص 108 . ( 2 ) پروردگارا ! بر روى زمين احدى از كفار را باقى مگذار ، چون اگر بگذارى بندگانت را گمراه مىكنند و جز فاجر و كافر نمىزايند . سوره نوح ، آيه 26 و 27 . ( 3 ) براى هر امتى رسولى است ، همين كه رسولشان آمد ، در ميان آنان به عدالت قضاء رانده مىشود ، بدون اينكه ستم شوند . سوره يونس ، آيه 47 .