جمله * ( « اعْبُدُوا اللَّه ما لَكُمْ مِنْ إِله غَيْرُه » ) * دعوت به سوى پرستش خدا و ترك پرستش آلهه غير خدا است ، چون وثنىها غير خدا از ملائكه و جن و مقدسين را مىپرستيدند و براى آنها ادعاى الوهيت مىكردند ، يعنى آنها را معبود مىدانستند نه خدا را . بعضى « 1 » از مفسرين گفته‌اند : معناى * ( « اعْبُدُوا اللَّه » ) * اين است كه تنها خدا را بپرستيد ، هم چنان كه آيه « أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّه » كه در سوره هود است اين معنا را روشن مىكند . و اگر در آيه مورد بحث جمله را مقيد به قيد نكرد و نفرمود « فقط خدا را عبادت كنيد » براى اين است كه بفهماند اصلا عبادت تنها عبادت خدا است و عبادت غير خدا و شرك ورزيدن به كلى عبادت نيست . ولى مفسر مزبور غفلت و يا فراموش كرده كه وثنىها اصلا خداى سبحان را عبادت نمىكنند ، چون عبادت را عبارت مىدانند از توجه عابد به معبود ، و خداى سبحان را به خاطر اينكه ديدنى نيست بزرگتر از آن مىدانند كه توجهى يا عملى متوجه او شود . پس وجه صحيح آن است كه بندگان در عبادت خود متوجه خواص از مخلوقات او مانند ملائكه و امثال ايشان شوند ، تا آنان واسطه و شفيع ايشان شوند ، و آنان را به درگاه خدا نزديك كنند علاوه بر اين ، به زعم مشركين عبادت به خاطر تدبير عالم ، و در مقابل آن است ، و تدبير عالم واگذار به ملائكه و امثال ايشان شده ، پس معبود و ارباب هم همانهايند ، نه خدا . از اينجا معلوم مىشود اگر به مذهب وثنىها جايز باشد كه خدا عبادت شود ديگر غير خدا را عبادت نخواهند كرد ، براى اينكه وثنى مذهبان ترديدى ندارند در اينكه رب الأرباب و پديد آورنده همه ربها و همه عالم تنها خدا است و اگر عبادت خدا جايز باشد قهرا عبادت غير او جايز نخواهد بود . ليكن همانطور كه گفتيم بتپرستان عبادت خدا را درست نمىدانند ، دليلش هم بيان شد . پس اينكه نوح ( ع ) به امت بتپرست خود فرمود : * ( « اعْبُدُوا اللَّه » ) * در معناى اين است كه فرموده باشد : « اعبدوا اللَّه وحده - تنها خداى را بپرستيد » هم چنان كه در سوره هود در جمله « أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّه » « 2 » اينطور فرموده بود . و جمله * ( « ما لَكُمْ مِنْ إِله غَيْرُه » ) * هم در معناى اين است كه فرموده باشد : براى شما معبودى غير خدا نيست ، چون كه غير از خدا ربى كه مدبر امور عالم و امور شما باشد نيست ، تا او را به اميد خيرش و ترس از غضبش بپرستيد .

--> ( 1 ) روح المعانى ، ج 18 ، ص 24 . ( 2 ) سوره هود ، آيه 2 .