و معناى آيه اين است كه : ما آبى به اندازه - كه همان آب باران باشد - از جهت بالا نازل مىكنيم و در زمين ساكنش مىسازيم - يعنى در انبارهاى زير زمينى ذخيره اش مىكنيم و به صورت چشمه سارها و نهرها و چاه ها ، از كوه ها و زمينهاى هموار بيرونش مىدهيم ، در حالى كه ما مىتوانستيم آن را از بين ببريم ، به طورى كه شما نفهميد . * ( « فَأَنْشَأْنا لَكُمْ بِه جَنَّاتٍ مِنْ نَخِيلٍ وَأَعْنابٍ . . . » ) * « انشاء جنات » به معناى احداث و تربيت باغها است و معناى آيه روشن است . * ( « وَشَجَرَةً تَخْرُجُ مِنْ طُورِ سَيْناءَ تَنْبُتُ بِالدُّهْنِ وَصِبْغٍ لِلآكِلِينَ » ) * اين جمله عطف است بر جنات ، يعنى ما با آن باران جنات و باغهايى رويانيديم و نيز درختى كه در طور سينا است و از ثمره آن روغن به دست مىآيد - كه مراد از آيه ، درخت زيتون است . و جمله « تنبت بالدهن » يعنى ميوه اى مىدهد كه در آن روغن هست ، « و صبغ للآكلين » يعنى مىروياند صبغى براى خورندگان . و « صبغ » - به كسره صاد و سكون باء - به معناى خورش است ، و اگر در بين همه درختان زيتون را نام برد ، به خاطر عجيب بودن اين درخت است ، و معناى آيه روشن است . * ( « وَإِنَّ لَكُمْ فِي الأَنْعامِ لَعِبْرَةً نُسْقِيكُمْ مِمَّا فِي بُطُونِها . . . » ) * كلمه « عبرت » به معناى دليلى است كه با آن استدلال شود بر اينكه خدا مدبر امر خلق است ، و به ايشان رؤوف و رحيم است . و مراد از اينكه فرمود : « شما را از آنچه در بطون چهار پايان است سيراب مىكنيم » اين است كه شير آن حيوانات را به انسانها مىنوشاند . و مراد از « منافع بسيار » ، انتفاعى است كه بشر از پشم و مو و كرك و پوست و ساير منافع آنها مىبرد ، و از گوشت آنها مىخورد . « عَلَيْها وَعَلَى الْفُلْكِ تُحْمَلُونَ » ضمير در « عليها » به انعام بر مىگردد . و حمل بر انعام شدن همان شترسوارى است كه در خشكى انجام مىشود و مقابل آن حمل در دريا است كه با « فلك » يعنى كشتى انجام مىشود . و بنا بر اين ، آيه شريفه همان مضمون آيه « وَحَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ » « 1 » را مىدهد ، و كلمه « فلك » جمع « فلكه » است كه به معناى كشتى است .

--> ( 1 ) سوره اسرى ، آيه 70 .