گرامى خود را دستور مىدهد كه از ايشان بپرسد ، كدام يك از آتش و بهشت جاودان بهتر است ، و اين سؤال ، سؤالى است از امرى بديهى ، كه هيچ عاقلى در پاسخ از آن توقف نمىكند ، و اين گونه سؤالات در مناظره و مخاصمه داير است ، كه يك طرف دعوى طرف ديگر را در ميان دو امر ، يكى بديهى البطلان ، و ديگرى بديهى الصحه ، مردد نموده و تكليف مىكند كه يكى از اين دو را بايد اختيار كنى ، اگر طرف بديهى الصحه را اختيار كند ، به چيزى اعتراف كرده كه منكر آن بوده ، و اگر طرف بديهى البطلان را اختيار كند رسوا مىشود . و در جمله * ( « أَمْ جَنَّةُ الْخُلْدِ » ) * اضافه جنت به خلد كه به معناى جاودان است براى اين است كه دلالت كند بر اينكه بهشت مزبور فى نفسه و به خودى خود جاودانه و فنا ناپذير است ، هم چنان كه كلمه « خالدين » در آيه بعدى ، براى اين آمده كه دلالت كند بر اينكه اهل اين بهشت در آن جاودانند ، و فنا به ايشان راه ندارد . و جمله * ( « وُعِدَ الْمُتَّقُونَ » ) * در تقدير « وعدها المتقون » است ، چون كلمه وعد هميشه دو مفعول مىگيرد ، ( مىگوييم فلانى وعده كمك به فلانى داد ، كه يك مفعول آن كمك است و ديگرى به فلانى ) و در آيه مورد بحث كلمه « متقون » مفعول ثانى است ، كه به جاى فاعل نشسته است . جمله * ( « كانَتْ لَهُمْ جَزاءً وَمَصِيراً » ) * معنايش اين است كه اين بهشت پاداش تقواى ايشان و بازگشتگاهى است كه به خاطر اينكه متقى بودند بدان منتقل مىشوند ، هم چنان كه در جاى ديگر فرمود : « إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ . . . وَما هُمْ مِنْها بِمُخْرَجِينَ » « 1 » و اين خود از قضاهايى است كه خدا روز اول - كه آدم را آفريد و به ملائكه و ابليس دستور داد تا بر او سجده كنند - رانده و پاداش متقين قرارش داده بود . هم چنان كه تفصيلش در سوره حجر گذشت . * ( « لَهُمْ فِيها ما يَشاؤُنَ خالِدِينَ » ) * - يعنى متقين در بهشت از ناحيه خدا و تمليك او مالك و دارنده چنين چيزى هستند ، كه هر چه را بخواهند دارا شوند ، و البته معلوم است كه خواست ايشان جز به چيزى كه دوست دارند تعلق نمىگيرد . به خلاف اهل آتش كه به حكم آيه « وَحِيلَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ ما يَشْتَهُونَ » « 2 » ميان آنان و آنچه دوست بدارند حائل و مانعى افكنده دارند . البته اين نكته را نبايد از نظر دور داشت كه متقين در آن روز و در بهشت دوست

--> ( 1 ) افراد متقى در بهشتها و چشمه سارهايند . . . و از آن بيرون شدنى نيستند . سوره حجر ، آيه 48 . ( 2 ) سوره سبأ ، آيه 54 .